10
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Çorum ilinde sürdürülebilir çevresel etkinlik ölçümü: VZA uygulaması
Üretim ve tüketim gereksinimlerini sağlamak için insanoğlu yüzyıllardır doğadaki kaynakları kullanmaktadır. Özellikle nüfus artışı, çarpık kentleşme, endüstrileşme ve hızlı tüketim eğilimi gibi etkenler kaynakların hızlı bir şekilde tükenmesini beraberinde getirmiştir. Artık dünya üzerinde var olan kaynakların korunması ve gelecek nesillere aktarımının sağlanması için daha dikkatli davranılmalı ve çevresel sürdürülebilirliğin sağlanması için yeni önlemler alınmalıdır. Bu kapsamda, şehirler ve bölgeler ekseninde yapılacak ölçümler geleceği öngörebilmek açısından önem kazanmaktadır. Son yıllarda geniş uygulama alanı bulunan ve kaynak kullanım ölçümünde oldukça kullanışlı olan Veri Zarflama Analizi (VZA) yönteminden literatürde sıkça yararlanıldığı gözlemlenmiştir. Yöntem etkin çıkmayan karar verme birimleri için referans kümesi oluştururken aynı zamanda potansiyel iyileştirmeler hakkında araştırmacıya bilgi niteliğinde öneriler vermektedir. Bu tez çalışmasının amacı, sürdürülebilir çevresel etkinliğin ölçülmesinde VZA tekniğinden yararlanarak, Çorum ili için değerlendirme yapılmasının sağlanmasıdır. Bu çerçevede Çorum'da 2008-2021 dönemlerinde gerçekleşen çevre harcamaları, elektrik, doğal gaz, petrol, LPG, su, partikül madde, kükürt dioksit, atık su ve katı atık gibi kriterler kullanılarak bir etkinlik ölçümü yapılmıştır. Girdi ve çıktı odaklı olarak Charnes, Cooper ve Rhodes (CCR) ile Banker, Charnes ve Cooper (BCC) modellerine göre yapılan analizde etkinlik sınırını bozan dönemler tespit edilmiştir. Buna göre iyileştirme önerileri ve değerlendirmeler yapılarak çalışma tamamlanmıştır.
Demografik faktörler ve yeşil ürün algısının satın alma niyetine etkisi: Çorum ilinde bir uygulama
Küreselleşmenin etkisiyle meydana gelen çevre sorunları bireylerin çevreye karşı daha duyarlı olmasını sağlamaktadır. Çevresel sorunların giderek içinden çıkılmaz bir durum haline gelmesi insanları geleceği konusunda korkutmaktadır. Bu durumun önüne geçebilmek için tüm tüketiciler ve işletmeler büyük rol oynamaktadırlar. Küreselleşen dünyada çevresel sorunların giderek artması firmaların üretim yaparken doğaya zarar vermeden, atıkları azaltacak, gelecek nesillere iyi dünya bırakmak için yeni stratejiler uygulama yoluna gitmişlerdir. Bu araştırma ile Çorum ilinde yaşayan tüketicilerin yeşil ürün satın alma niyeti üzerine bir araştırma yapılmıştır. Bu araştırmayı yapabilmek için 423 kişiye elektronik ortamda ve yüz yüze olarak anket uygulaması yapılmıştır. Araştırmada toplanan veriler SPSS 26 programı ile analiz edilmiştir. Analizler sırasında güvenilirlik analizi, bağımsız örneklem t testleri ve regresyon gibi analizler gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucuna göre katılımcıların yeşil ürün algısının alt boyutlarından fonksiyonel kalitenin cinsiyete göre anlamlı farklılaşma göstermediği, sosyal duygusal, çevresel ve satın alma alt boyutlarından aldıkları puanların cinsiyete göre anlamlı farklılaşma gösterdiği gözlemlenmiştir. Yeşil ürün algısının alt boyutlarının medeni duruma, yaş, aylık gelire göre anlamlı farklılaşma göstermediği ortaya çıkmaktadır. Yeşil ürün algılarının satın alma niyeti üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olduğu gözlemlenmiştir.
Dönüşümcü liderliğin yenilikçi iş davranışı üzerine etkisinde yenilikçi örgüt kültürünün aracı etkisi: Lojistik sektöründe bir uygulama
Bu çalışmada dönüşümcü liderliğin, yenilikçi örgüt kültürü ve yenilikçi iş davranışına yönelik etkisi incelenmiş, yenilikçi örgüt kültürünün bu etki üzerinde aracılık rolüne sahip olup olmadığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Araştırmanın verileri, lojistik sektörüne katkı sağlaması amacıyla Ankara'da lojistik üssünde faaliyetlerine devam eden farklı işletmelerin 407 çalışanından elde edilmiştir. Araştırma verilerinin analizinde yapısal eşitlik modeli oluşturularak, korelasyon, basit doğrusal regresyon, bootsrap ve Sobel test yöntemi analizleri ile değişkenler arası ilişkiler incelenmiştir. Araştırmada öngörüldüğü üzere dönüşümcü liderliğin ve dönüşümcü liderliğin alt boyutlarını oluşturan idealleştirilmiş etki, ilham verici motivasyon, entelektüel teşvik ve bireyselleştirilmiş etki alt boyutlarının yenilikçi örgüt kültürünü ve yenilikçi iş davranışını pozitif; yenilikçi örgüt kültürünün yenilikçi iş davranışını anlamlı ve pozitif bir şekilde etkilediği tespit edilmiştir. Yenilikçi örgüt kültürünün ise, dönüşümcü liderlik ile yenilikçi iş davranışı arasında tam aracılık rolüne sahip olduğu tespit edilmiştir. Araştırma kapsamında ek olarak katılımcıların cinsiyet, yaş, eğitim durumları, çalışma süreleri ve bulundukları pozisyona yönelik dönüşümcü liderlik, yenilikçi örgüt kültürü ve yenilikçi iş davranış algılarındaki etkileri araştırılmıştır. Elde edilen sonuçlarda katılımcıların eğitim durumları ve bulundukları pozisyonların dönüşümcü liderlik algılarına etki ettiği, yenilikçi örgüt kültürü ve yenilikçi iş davranış algılarına ise herhangi bir unsurun etki etmediği görülmüştür. Yapılan analizler sonucunda araştırma kapsamında oluşturulan tüm hipotezlerin doğrulandığı görülürken, elde edilen sonuçların hem literatüre hem de lojistik sektörüne katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Tedarik zinciri performans ölçütleri ile firma kârlılığı arasındaki ilişkiler "Çorum ili örneği"
20. yüzyıl itibariyle küreselleşmeninde etkisiyle hızla değişen rekabet ortamında firmaların ayakta kalabilmeleri ve uzun dönemde rekabetlerini sürdürebilmeleri için kaynaklarını etkin ve verimli kullanmaları vazgeçilmez bir etken olmuştur. Firmalar arası rekabetin şeklini belirleyen pazar ve taleplerin değişen yapısı artık rekabetin firmalar arasında olmasından ziyade içinde bulundukları ağlara göre değişkenlik göstermeye başlamıştır. Tedarik zincirinin öneminin daha net anlaşılması üzerine geçmişte yapılan araştırmalardan faydalanmak, araştırmacıların ortaya koyduğu çözümleri anlamak, öğrenmek ve bunu şirketlerde uygulamak hayati önem arz etmektedir. Literatür de bu anlamda çok sayıda araştırma yapılmıştır. Bu çalışmada da literatürden faydalanılarak ve hali hazırda özellikle makine imalât yapan ve tedarik ağı olan işletmeler üzerinde incelemeler yaparak, problemin ne olduğu ve nasıl çözülmesi gerekeceği, araştırmaki bu bahsedilen konulara ve sorunlara umut ışığı olacaktır. Literatürde yapılan çalışmaların yanında işletmelerin tedarik ağındaki problemlerini ortaya çıkarmaya yardım olmak maksadıyla araştırma soruları geliştirilmiştir. İşletmelerin bu sorulara vereceği cevaplarla problemlerin kaynakları üzerine bir fikir geliştirme imkânı olacaktır. Bu tez çalışması TZ performans ölçütleri ile firma kârlılığı arasındaki ilişkileri araştırmak amaçlı yapılmıştır. Bu amaç doğrultusunda bilgi paylaşımı, bağlılık, güven, yenilikçilik, entegrasyon, çeviklik, esneklik, bilgi kalitesi, TZY performansı ve firma performansu başlığı altında likert ölçek kullanılarak anket çalışması yapılmıştır. Yapılan anket çalışması Çorum Küçük Sanayi Sitesi ve Organize Sanayi Sitesi' nde imalât yapan firmalara yapılmıştır. Yapılan araştırma sonucu ulaşılan veriler SPSS 24.0 (statistical package for the Social Sciences) paket programı kullanılarak ve ilgili analizler yürütülerek yapılmıştır. Bu tez çalışması, dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde problem durumundan, hipotezlerden, araştırmanın amacı, önemi, sınırlılıkları, kavramsal model ve organizasyon şemasından bahsedilmiştir. İkinci bölümde, kavramsal çerçeve başlığı altında literatürde tedarik, tedarik zinciri ve tedarik zinciri yönetimi kavramlarına ait bilgilere yer verilmiştir. Üçüncü bölümde araştırmanın, evren örnekleminden, kullanılan anketlerden, verilerin analiz ve yöntemlerinden bahsedilmiştir. Dördüncü bölümde ise araştırma dâhilinde elde edilen bulgulara yer verilerek sonuç, değerlendirme ve önerilerden söz edilmiştir.
KOBİ'lerin sosyal medya paylaşımlarının marka konumlandırmaya etkisinin sosyal medya kullanan tüketicilerin bakış açısıyla incelenmesi
Çalışmada KOBİ'lerin sosyal medya paylaşımlarının marka konumlandırmaya etkisinin tüketici algısıyla incelenmesi amacıyla beş boyutlu bir ölçek geliştirilmiş ve 227 kişiye sorular yöneltilmiştir. Ölçekte KOBİ'lerin sosyal medya paylaşımlarının marka konumlandırmaya etkisi, markaya güven, marka değer önermesi, marka kişiliği, tüketicilerin kendini ifade etme ve sosyal etkileşim boyutundaki görüşleri değerlendirmeye alınmıştır. KOBİ'lerin sosyal medya paylaşımlarının markaya olan güvene tüketicilerin bakış açısı cinsiyete göre araştırılmıştır. Tüketicilerin sosyal medyada geçirdikleri sürelere bağlı olarak, KOBİ'lerin sosyal medya paylaşımlarının marka konumlandırmaya etkisi incelenmiştir. Araştırmanın modeli doğrultusunda elde edilen veriler istatistiksel analizlerle test edilmiştir. Analiz sonucunda KOBİ'lerin sosyal medyadaki paylaşımlarda ürün veya hizmetin diğerlerinden farklılaştırılmış özelliklerinin tüketicilerin dikkatini çektiği görülmüştür. Tüketicilerin büyük çoğunluğunun sosyal medya paylaşım içeriklerinin açık ve anlaşılır olduğunu belirttiği halde içeriklerin dürüst olduğu konusunda karasız kaldıkları sonucu elde edilmiştir. Araştırmada tüketicilerin sosyal medyada takip ettikleri ve değer önermesi sunan markaların bahsettiği işlevsel faydalarından daha çok markanın soyut faydalarını önemsedikleri görülmüştür. KOBİ'lerin sosyal medya içeriklerinin markaya güven boyutundaki cinsiyete göre bakış açısı incelendiğinde cinsiyet farklılığının içerikleri açık ve anlaşılır bulup bulmama konusunda ayırt edici özellik olmadığı anlaşılmıştır. Sosyal medyada geçirdikleri sürelere göre tüketiciler ele alındığında her gün, günde 3-6 saat arası sosyal medyada vakit geçiren tüketicilerin marka konumlandırma ilkelerine bağlı birçok alanda marka ile etkileşim içine girdiği sonucu elde edilmesine rağmen genel olarak tüketicilerin v sosyal medyada geçirdikleri süre ile KOBİ'lerin sosyal medya aracılığı ile marka konumlandırması arasında anlamlı bir ilişkiye rastlanmamıştır.
Afet lojistiği kapsamında depo yeri seçimi için bocr tabanlı anp yöntemi ile bir uygulama
Tarihimiz boyunca sıkça karşılaştığımız ve ülkemizi derinden etkileyen sorunlar arasında yer alan afetler, ekonomik, sosyal ve toplumsal yapıyı önemli ölçüde etkileyen başlıca problemlerden biridir. Büyük çaplı afetlerin neden olduğu kayıpları en aza indirmenin yolu, afet olmadan önce olası zararları bilimsel, teknolojik, yasal ve yönetimsel önlemler alarak tahmin etmek ve afetle mücadele değil, oluşan yıkımın etkilerini azaltmaktır. Bu nedenle, yaşanan afetlerin kayıpsız veya en az kayıpla atlatılabilmesi için hazırlık, müdahale ve iyileştirme döngüsünün kusursuz işlemesi büyük önem taşımaktadır. İnsani yardım malzemelerinin ve teçhizatlarının hızlı ve etkili bir şekilde ihtiyaç duyulan noktalara ulaştırılması, afet yönetiminin lojistik faaliyetlerinde kritik bir rol oynamaktadır. Afet depolarının stratejik bir konumda olması, afet lojistiğinde alınacak kararların önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Bu çalışma, Analitik Ağ Süreci (ANP) ve Faydaları, Fırsatları, Maliyetleri ve Riskleri(BOCR) yöntemlerini kullanarak afet lojistiği için uygun depo yerinin belirlemesini amaçlamaktadır. Öncelikle çalışmada literatür taraması ve uzman görüşleri doğrultusunda belirlenen kriterler, BOCR yönteminin doğasına uygun olarak kategorize edilmiştir. Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yaklaşımı olan ANP-BOCR yöntemini kullanarak kriter ağırlıklarını belirlenmiş ve üç alternatifin sıralaması gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda, uzman görüşleri alınarak belirlenen yirmi dokuz kritere göre üç adet alternatif değerlendirilmiştir. Bu karar problemi, Çorum ili Mecitözü ilçesinde uygulanmıştır.
Küme kapsama ve P-medyan yöntemleriyle afet lojistik depo yer seçimi: Çorum ili uygulaması
Bu çalışmada, afet lojistik depo yer seçimi problemi için iki aşamalı bütünleşik bir matematiksel model geliştirilmiştir. Önerilen model, Çorum ili merkez mahallelerinde afet sonrası acil yardım malzemelerinin depolanacağı optimal lokasyonları belirlemek amacıyla uygulanmıştır. İlk aşamada, tüm talep noktalarını (mahalleleri) kapsayacak minimum sayıda afet lojistik deposunun konumlarını belirlemek için küme kapsama modeli kullanılmıştır. İkinci aşamada ise p-medyan modeli uygulanarak, talep noktaları ile depolar arasındaki ağırlıklı toplam mesafe minimize edilmiştir. Beş farklı kapsama mesafesi (1, 2, 3, 4 ve 5 km) için senaryolar geliştirilmiş ve analiz edilmiştir. Bulgular, kapsama mesafesi arttıkça ihtiyaç duyulan depo sayısının azaldığını göstermiştir. 1 km kapsama mesafesi için 12 depo gerekirken, 5 km için sadece 2 depo yeterli olmaktadır. Bununla birlikte, depo sayısının azalması, talep noktaları ile depolar arasındaki ağırlıklı toplam mesafeyi artırmakta, bu da afet müdahale süresini potansiyel olarak uzatabilmektedir. Ağırlıklı toplam mesafe değerleri, kapsama mesafesi arttıkça önemli ölçüde yükselmektedir. Senaryo 1'de 84,04 birim olan bu değer, Senaryo 5'te 63.299,59 birime ulaşmaktadır. Çalışma sonuçları, optimum denge noktasının Senaryo 2 (2 km kapsama mesafesi, 8 depo) veya Senaryo 3 (3 km kapsama mesafesi, 5 depo) olabileceğini göstermektedir. Bu senaryolar hem makul sayıda depo içermekte hem de kabul edilebilir bir hizmet seviyesi sunmaktadır. Geliştirilen bütünleşik model, afet lojistik depo yer seçimi problemine çok boyutlu bir yaklaşım sunarak hem kapsama etkinliğini hem de mesafe optimizasyonunu aynı anda ele almaktadır. Çalışma bulgularının, Çorum ili için afet hazırlık planlamasına katkı sağlaması ve benzer orta ölçekli şehirlerde uygulanabilecek bir metodoloji sunması beklenmektedir.
Rusya-Ukrayna savaşının ulaştırma sektörüne finansal etkilerinin olay çalışması yönetimi ile analizi – BIST örneği
Tarihteki savaşlar incelendiğinde ekonomik ve finansal etkilerinin yanında üretim, lojistik ve tedarik zinciri gibi sektörlerde de sorunlara yol açtığı bilinmektedir. Savaşların etkileri sadece taraf ülkelerle sınırlı kalmayıp, zamanla diğer bölgelerde yayılarak küresel krizlere neden olmaktadır. Rusya-Ukrayna savaşının yarattığı etkiler birçok ülke gibi Türkiye'yi de etkilemiştir. Rusya ve Ukrayna'nın güçlü oldukları enerji ve tarım sektörü, savaştan etkilenerek, tedarik zincirinde ve lojistik sektörlerinde akasmalara neden oldu. Avrupa enerji tedariğinde yeni önlemler alarak tasarruf politikaları izlemek zorunda kaldı. Avrupa Birliği ülkeleri, Ukrayna'dan ithalat ettikleri başta ayçiçek ve buğday ürünlerinde yeni tedarikçiler aramak zorunda kaldı. Savaş yüzünden Karadeniz'in gemi trafiğine kapatılması İstanbul ve Çanakkale Boğazlarındaki gemi trafiğini düşürürken, başta Gürcistan, Bulgaristan ve Yunanistan Türk sınır kapılarında ticari araç geçişlerinde yoğunluklar meydan gelmiştir. Savaşın, Türkiye'deki tedarik zinciri, lojistik ve ulaştırma sektörlerine negatif etkiler oluşturduğu görüldü. Bu çalışmada Rusya-Ukrayna savaşının BİST Ulaştırma Endeksinde bulunan şirketler üzerindeki olası etkileri olay çalışması yöntemiyle analiz edilmiştir. BİST Ulaştırma endeksinin seçilme amacı lojistik ve tedarik zincirini ilgilendiren en yakın endeks olmasıdır. 24 Şubat 2022 tarihi Rusya'nın Ukrayna işgali olay günü olarak seçilmiştir. Olay çalışması yönteminde tarihsel ortalama modeli kullanılmıştır. Bu model ile ortalama anormal getiriler (AAR) ve kümülatif ortalama anormal getiriler (CAAR) verilerine ulaşılarak veriler analiz edilmiştir. Analizler, savaşın başlangıcını temsil eden olay günü ve yakın çevresinde, endekste yer alan şirketlerin istatistiksel olarak anlamlı negatif anormal getiriler (AAR) ürettiğini ortaya koymuştur. Kümülatif etkinin incelendiği 14 farklı olay penceresinin 12'sinde de bu negatif etkinin (CAAR) anlamlılığını koruduğu saptanmıştır. Ancak, etkinin büyüklüğünün olay gününden uzaklaştıkça zayıfladığı gözlemlenmiştir. Bu bulgular ışığında, Rusya-Ukrayna savaşının başlangıcının BIST Ulaştırma Endeksi şirketleri üzerinde ani ve güçlü bir negatif şok yarattığı, fakat bu etkinin kalıcı olmadığını ve istatiksel olarak etkisinin azaldığı anlaşılmıştır.
Bir ayakkabı imalat firmasında süreç analizi ve süreç iyileştirme uygulaması
Günümüzde rekabetin artması, rekabet koşulların zorlaşmasıyla işletmelerin karlılıklarını artırabilmeleri ve hayatta kalabilmeleri gibi konular üretim yönetiminin verimli bir şekilde olmasını zorunlu kılmaktadır. Bu zorunluluk işletmeleri günümüz koşullarına ayak uydurabilmek, müşterilerin taleplerini karşılayabilmek için geleneksel üretim sistemleri yerine daha verimli üretim sistemleri oluşturmaya yöneltmiştir. Yalın üretim işletmelerin israfını azaltarak müşterinin talebine duyarlı olmayı sağlayan bir üretim felsefesidir. Süreç analizi ile üretim maliyetlerini düşürmek, verimliği artırmak firmanın rekabet edebilirliği bakımından oldukça önemlidir. İşletmeler tarafından üretimde uygulanan süreç analizi ve süreç iyileştirme çabaları sistemi minimum maliyet, maksimum fayda sağlayacak şekilde tasarlamayı amaçlamaktadır. Bu çalışmada; büyük ölçekli ayakkabı üretimi yapan bir fabrikanın üretim sürecinin bir bölümü alınarak, üretim sistemini olumsuz etkileyen sorunların tespit ve bertarafı için süreç iyileştirme çalışması yapılmış, üretimde oluşan israfın azaltılması amaçlanmıştır. İncelenen üretim sürecinin benzetimi yapılmış, mevcut durumda tespit edilen darboğazların ve israfların bertaraf edilmesi için birtakım öneriler tartışılmıştır.
Üretim işletmelerinin lojistik faaliyetlerinde dış kaynak kullanımının lojistik maliyetlerine etkisi
20. yüzyıl itibarı ile, küreselleşmenin etkisiyle dünya pazarlarında meydana gelen köklü değişimler, üretimin hızlanmasını ve maliyeti azaltma faktörlerinin ön plana çıkmasına sebep olmuştur. Küreselleşmenin sonuçlarına uyum sağlayabilmek adına işletmeler, işletmeler ana faaliyet alanlarına odaklanarak, rekabet üstünlüğü sağlamak ve maliyetleri azaltmak adına dış kaynak kullanımına başvurabilmektedirler. Bilindiği üzere, işletmelerde meydana gelen lojistik faaliyetler, işletme maliyetlerinin artmasına sebep olan en büyük etkenlerdendir ve işletmeler bu maliyetleri düşürmek için lojistik faaliyetlerde dış kaynak kullanımına yönelmektedirler. Ayrıca, işletmelerin maliyetlerini artıran etkenlerden birisi de son yıllarda tüm dünyayı etkisi altına alan pandeminin etkisiyle, oluşan taşıma ve navlun fiyatlarındaki meydana gelen artışlardır. Bu alanda meydana gelen artışlar sonucunda firmaların maliyetleri düşürmek için dış kaynak kullanıma yönelmiş olmaları, bu araştırmanın problem cümlesinin oluşturulmasına zemin hazırlamıştır. Bu tez çalışmasında üretim işletmelerinin lojistik faaliyetlerinde dış kaynak kullanımının lojistik maliyetlere etkisinin olup olmadığını araştırmak amaçlanmıştır. Bu amaç çerçevesinde Solakivi vd. (2013) tarafından yapılan çalışmada yer alan ve araştırmacı tarafından geliştirilen sorulardan oluşan bir anket formu ile veriler toplanmıştır. Araştırma verileri Ankara 1. Organize Sanayi Bölgesinde faaliyet gösteren 68 üretim işletmesinden elde edilmiştir. Toplanan veriler SPSS 24.0 (Statistical Package for the Social Sciences) paket programı kullanılarak ve ilgili analizler yürütülerek gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulguları işletmelerin, lojistik faaliyetlerinde dış kaynak kullanımının lojistik maliyetlerinde artış meydana getirdiğini göstermiştir. Bu artışın nedeninin pandemi sürecinde oluşan maliyetlerden kaynaklandığı düşünülmektedir. Bu tez çalışması, beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde problem durumundan, hipotezlerden, araştırmanın amacı, önemi, sınırlılıkları, kavramsal model ve organizasyon şemasından bahsedilmiştir. İkinci bölümde, kavramsal çerçeve başlığı altında literatürde lojistik faaliyetler, lojistik maliyetler, dış kaynak kullanımı kavramlarını ait bilgilere, pandemi sürecine ve daha önceden yapılan çalışma sonuçlarına yer verilmiştir. Üçüncü bölümde araştırmanın, evren örnekleminden, kullanılan anketlerden, verilerin analiz ve yöntemlerinden bahsedilmiştir. Dördüncü bölümde araştırma dahilinde elde edilen bulgulara yer verilmiştir. Beşinci bölümde ise sonuç, değerlendirme ve önerilerden söz edilmiştir.