Tasavvuf Tarihi Anabilim Dalı

Ebu Nasr es-Serrac'da şatahat ve galatat

Bu tezde şatahât meselesi, tasavvufun teşekkül sürecinde bir problem olması bakımından ele alınarak Serrâc'ın el-Lüma'sı özelinde incelenmiştir. Serrâc el-Lüma'da sûfîlerin hatalarını "galat" olarak değerlendirmiş; şatahâtı ise tevili söz konusu olan daha özel bir durum olarak ele almıştır. Buna göre sûfîler sekr ve vecd hâli gibi durumların etkisiyle şatahât olarak adlandırılan sözler sarf etmişlerdir. Bu sözler özellikle Allah hakkında iddia içerdikleri ve zahir anlamları itibariyle şeriat bilgisiyle uyumsuz oldukları için sûfîlerin itham edilmesine sebep olmuştur. Tasavvuf içerisinde pek çok soruna yol açan şatahât özellikle sûfîler ile ulema arasındaki ilişkinin düzenlenmesinde çözümlenmesi elzem olan konuların başında gelir. Ayrıca şatahât, Sünnî tasavvufun neticesi olan uzlaşı kavramlarından birisi olarak da değerlendirilmiştir. Bu yaklaşıma kaynaklık eden metin de hiç şüphesiz el-Lüma'dır. Tasavvuf ile diğer din bilimleri arasında hem sorunun kaynağı olan ibarelerin kendisi hem de uzlaşının ifadesi olarak şatahât her zaman çelişki ile maluldür. Bu ikircikli durumun yol açtığı bazı sorunlar da Serrâc'ın şatahât şarihçiliği üzerinden takip edilmiştir. Netice itibariyle şatahât, tasavvufun süreç içerisindeki kırılma noktalarını takip edebileceğimiz anahtar kavramlardan birisi niteliğindedir.