Master's
indexedOpen AccessTR STL ve SATS yaklaşımları ile mevsimsellikten arındırılmış yağış serilerinde SPI tabanlı kuraklık değerlendirmesi ve trendlerin belirlenmesi
Kuraklık, özellikle iklimsel değişkenliğin yüksek olduğu bölgelerde su kaynaklarını, tarımsal üretimi ve ekosistemlerin sürdürülebilirliğini etkileyen en önemli hidroklimatik tehlikelerden biridir. Bu bağlamda, Yukarı Fırat Havzası’nda (YFH) kısa ve uzun vadeli kuraklık koşullarını daha iyi değerlendirmek için güvenilir yaklaşımlara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışmada, Standartlaştırılmış Yağış Endeksi (SPI), Mevsimsel Eğilim Ayrıştırması (STL) ve Mevsimselliğe Göre Düzeltilmiş Zaman Serisi (SATS) Z-skor yaklaşımlarından elde edilen sonuçlar karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. SPI, STL Z-skoru ve SATS Z-skoru yaklaşımları beş meteoroloji istasyonu için 1, 3, 6 ve 12 aylık zaman ölçeklerinde incelenmiştir. Analiz, STL ve SATS Z-skor yaklaşımlarının, daha kısa zaman ölçeklerinde kuraklık değişkenliğini belirlemek için mevsimsellikten arındırılmış bakış açıları sağladığını ortaya koymuştur. Buna karşılık, ham yağış verilerine dayanması nedeniyle, Standartlaştırılmış Yağış Endeksi’nin (SPI) benzer kısa vadeli dönemlerde bu tür aşırı olayları daha net bir şekilde yakaladığı gözlemlenmiştir. Önerilen yöntemler ile SPI arasında, özellikle 12 aylık zaman ölçeğinde yüksek düzeyde bir uyum gözlemlenmiştir. Tüm istasyonlarda 12 aylık zaman ölçeği için STL Z-skoru ile SPI arasındaki belirleme katsayısı (R²) değerlerinin 0,91 ile 0,96 arasında olduğu tespit edilmiştir. SATS Z-skoru ile SPI arasında ise bu değerin 0,98 ile 0,99 arasında olduğu saptanmıştır. Tüm istasyonlar için üç yaklaşımın sonuçlarını analiz etmek üzere MK ve Şen-ITA eğilim analizi yöntemleri kullanılmıştır. Elde edilen eğilim sonuçları, genel olarak yöntemler arasında gözlemlenen tutarlılığı desteklemektedir. Son olarak, STL, SATS Z-skoru ve SPI yaklaşımlarının birlikte kullanılmasıyla Yukarı Fırat Havzası’ndaki kuraklık değerlendirmesi için karşılaştırmalı bir bakış açısı sağlanacağı öne sürülmektedir.
MevsimsellikSATSSTL+2
