DoctorateOpen AccessTR
Türkiye afet yönetim sisteminin mühendislik açısından analizi: Antakya- Defne (Hatay) örneği
6 Şubat 2023 tarihinde merkez üssü Pazarcık (Kahramanmaraş) olan ve başta Hatay olmak üzere geniş bir bölgede ciddi can ve mal kayıplarına yol açan depremler, Türkiye'nin afet risk yönetimi politikalarının yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılmıştır. Bu kapsamda, büyük ölçekli sismik olayların yerleşim alanlarında afete dönüşmesinde rol oynayan çok kriterli yapı, bütüncül bir yaklaşımla incelenmiştir, deprem kaynaklı hasarların iki ana başlık altında çevresel ve sosyal olmak üzere etkileyen mekânsal dağılımını analiz ederek, afet risk yönetimi süreçlerine bilimsel katkı sunmayı amaçlamaktadır. Deprem riskini etkileyen kriterler Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yöntemiyle ağırlıklandırılmış, ardından İdeal Sonuç Odaklı Çok Ölçütlü Karar (TOPSIS) yöntemi ile alternatif bölgelerin risk düzeyleri sıralanmıştır. Bu sayede, Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) modeli kullanılarak Hatay ili özelinde çevresel ve sosyal olan 17 alt kriter, değerlendirmeye alınmıştır. Çevresel faktörler arasından en büyük yer ivmesi (PGA) en etkili faktör olup, bazı bölgelerin kritik risk düzeyine sahip olduğu ortaya konmuştur. Sosyal faktörler içerisinde özellikle nüfus yoğunluğunun belirleyici bir değişken olduğu ön plana çıkmıştır. Ayrıca geliştirilen AHP-TOPSIS modeli ile alternatif (mahalle) bazında risk düzeyleri belirlenmiş olup, elde edilen sonuçlarda, Odabaşı mahallesi en yüksek Ci skoruna sahip olup, çevresel kırılganlık açısından en yüksek risk grubunda yer almaktadır. Bu bulgular, afet riskinin disiplinler arası ve çok boyutlu bir analiz yaklaşımıyla değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, bu doktora tezi deprem öncesi aşamasında yerbilimleri temelli uzman görüşlerine dayanarak daha etkin bir biçimde, yerel koşullara duyarlı risk önceliklendirme yaklaşımı geliştirmekir ve afet yönetimi politikalarının iyileştirilmesine yönelik öneriler sunmaktadır. Böylece gelecekte meydana gelebilecek sismik olaylarda kayıpların azaltılmasına katkı sağlayacak bilimsel bir zemin oluşturulmuş olacaktır.
