Türk Edebiyatı Bölümü

Ali Şir Nevayi'nin Mahbubu'l-Kulub ve Muhakimetü'l-Lugateyn adlı eserlerinde fiilimsiler

Radloff sözlüğünün e maddesinin eski Türkçe açısından incelenmesi

Bu çalışmanın amacı, Wilhelm Radloff'un Türk Lehçeleri Sözlüğü Denemesi (Versuch eines Wörterbuches der Türk-Dialecte - Opıt Slovarya Tyurkskih Nareçiy adlı sözlüğünün e-maddesinin Eski Türkçe bakımından incelenmesi ve güncellenmesidir.Çalışma hazırlanırken, madde karşılıkları Rusça ve Almanca olarak verilen Radloff sözlüğünün e-maddesi, Türkiye Türkçesine çevrilmiş, Kiril alfabesiyle gösterilmiş olan Türkçe maddebaşlarının yazı çevrimi Türkçe transkripsiyon sistemine göre yapılarak Kiril harfli biçimden önceye alınmış, tüm maddebaşları Türkçenin alfabe sırasına göre dizilmiş, ayrıca madde başları için tarihi metinlerden alıntılanan örnekler yeni okuyuşların ışığında düzeltilerek Latin harfleriyle transkripsiyonlanmıştır.Bu çalışmada amaç, bu sözlüğün e-maddesini Eski Türkçe açısından incelemek ve sözcüklerin Eski Türkçe denkliklerini bulmaya çalışmaktır. Radloff'un eski kaynaklardan (örneğin Kutadgu Bilig'den) aldığı sözcükleri bulup okunuşlarının doğruluğunu saptamaktır.

Çağataycanın Türk dilleri arasındaki yeri üzerine bir değerlendirme

Bu çalışmada, Şinca? Daşösi İlmiy Jurnili'nde yayınlanan (1993) Mir Sultan Osmanov ve Hemit Tömür'ün ?Ça?atay Tili To?risidiki Karaşlirimiz?(1993) adlı makalesi ele alınarak Çağataycanın Modern Özbekçe ve Yeni Uygurca ile olan ilişkisi değerlendirilmiş böylece Çağataycanın Türk dilleri arasındaki yeri ve öneminin belirtilmesi amaçlanmıştır. Türkoloji çalışmalarında bir kısım Türkologlar Çağataycanın Modern Özbekçenin temelini oluşturduğu ve Çağataycaya ait dil özelliklerinin günümüz dillerinden Modern Özbekçede korunduğu görüşünü savunmaktadır. Bunun yanı sıra Çağataycanın Yeni Uygurcaya kaynaklık ettiği ve Çağataycanın Yeni Uygur Türkçesi içinde muhafaza olduğu yönündeki farklı görüşü savunan Türkologlar da bulunmaktadır. Dolayısıyla Çağataycanın varisinin Özbekçe mi yoksa Çağatayca mı olduğu Türkoloji çalışmalarında henüz netlik kazanamamış bir konudur. Tez çalışmamızın da kaynağını oluşturduğu, Hemit Tömür ve Mir Sultan Osmanov'un ?Ça?atay Tili To?risidiki Karaşlirimiz? (1993) adlı bu makalesi, Çağataycanın Modern Özbekçe ve Yeni Uygurca ile olan yakınlığını detaylı bir biçimde inceleyerek Çağataycanın Yeni Uygurcanın temeli olduğuna dolayısıyla Çağataycanın günümüzde Yeni Uygurcada korunmakta olduğuna dair görüşlerini Sesbilgisel (Fonetik), Biçimbilimsel (Morfolojik), Dilbilgisi (Gramer) ve söz varlığı (Leksikolojik) dil verilerinine dayandırarak açıklamaktadır. Türkoloji çalışmalarında henüz netlik kazanmamış, tartışmaya açık olan bu konu bu tez çalışmasında sözkonusu makaleden yola çıkılarak yeniden değerlendirilmiş sonuç olarak, her iki dilinde Çağatayca ögeler taşıdığı kabul edilmekle birlikte temel kurallar göz önünde bulundurularak Çağataycanın günümüz dillerinden Yeni Uygurcada korunmakta olduğu sonucuna varılmıştır.Anahtar Kelimler: Çağatayca, Çağatay Türkçesi, Çağatay Dili, Nevayi Dili, OrtaTürkçe, Yeni Uygurca, Özbekçe, Modern Özbekçe.

Horasan Türkçesi Hemrah ve Seyyad Han Destanı (İnceleme - Metin - Sözlük)

Oğuz Dilleri içinde Türkiye Türkçesi, Azerbaycan Türkçesi ve Türkmence'nin yanı sıra Oğuzcanın dördüncü önemli bir kolu olan Horasan Türkçesi ilk kez Alman bir Türkolog Gerhard Doerfer'in araştırmaları sonucunda bilim dünyasına tanıtılmıştır. Şimdiye kadar Horasan Türkçesi'ne ait yazılı metinlere, Mevlana'nın söylemiş olduğu sınırlı sayıdaki Türkçe şiirlerin ve Türkçe-Farsça mülemmaların dışında rastlanılmamıştır. Eylül / Ekim 2004'te İran'a yaptığımız bir araştırma gezisi sırasında Horasan ba?şılarında birçok yazılı metnin var olduğunu tespit ederek yazılı malzemelerden birkaçını elde etme şansını yakalamış bulunduk. Bu yazılı eserlerin çoğunlukla Türk Destanları olduğunu belirtmemiz gerekmektedir. Hemrah ve Seyyad Han adını taşıyan eldeki tez çalışması ise bu destanlardan biridir.

Adana (Merkez) halk hekimliği araştırması

Bu çalışmada Adana (Merkez) halk hekimliğine ait adet, inanma ve uygulamaların yaygın olarak bilinenleri üzerinde durulmuştur.Halk hekimliği ve genel kavramlar ile ilgili birinci bölümde ?halk hekimliği? kavramının tanımı yapılarak tarihi, toplum içindeki yeri, Anadolu ve Adana'daki yeri belirlenmeye çalışılmıştır. Genel kavramlar tanımlanmıştır.Tedavi yöntemleri başlığı altında incelediğimiz ikinci bölümde ise halk hekimliği tedavi yöntemleri, büyü niteliği taşıyan, büyü ? gerçekçi nitelik taşıyan ve tamamen gerçekçi nitelik taşıyan yöntemler başlıkları altında incelenmiştir.Tezimizin üçüncü bölümünde Adana'daki hekimlik uygulamaları ele alınmış, kapsamlı bir şekilde hastalıklar ve sağaltma yöntemleri tespit edilmiştir.Ele alınan konularda yazılı kaynaklardan elde edilen bilgilerin verilmesinin ardından sözlü kaynaklardan edinilen bilgiler aktarılmıştır.Bu araştırmanın sonucunda; Adana halk hekimliğinde hem Orta Asya'nın hem de Anadolu'nun inanç ve kültür yapısının izlerinin bulunduğu görülmüştür.Anahtar Sözcükler: Adana, halk hekimliği, inanışlar, hastalıklar, sağaltma yöntemleri.

Adana ili Ceyhan ilçesi halk kültürü araştırması

Bu çalışmada Adana'nın Ceyhan ilçesindeki geçiş dönemleri olan doğum, evlenme, ölüm âdetleri ve bunlara bağlı inanışlar, bayram tören ve kutlamalar, halk inanışları, halk mutfağı, halk hekimliği ve anonim halk edebiyatı ürünleri üzerinde durulmuştur.Halk kültürü ile ilgili olan birinci bölümde ele alınan konularda yazılı kaynaklardan elde edilen bilgilerin verilmesinin ardından sözlü kaynaklardan edinilen âdet, inanmalar ve uygulamalar aktarılmıştır. Sözlü kaynaklardan elde edilen bilgilere dayalı âdet, inanış ve uygulamaların eski Türk kültürü ile olan ilişkileri tespit edilmeye çalışılmıştır.Anonim halk edebiyatı ile ilgili olan ikinci bölümde; manzum, manzum-mensur, mensur anonim halk edebiyatı ürünlerine yer verilmiştir. Her bölümün sonunda biçim ve içerik yönlerinden değerlendirmeler yapılmıştır. Çalışmanın son bölümünde metinler içerisinde geçen yerel kelimeleri kapsayan bir de sözlük hazırlanmıştır.Bu araştırmanın sonucunda Ceyhan halk kültüründe, hem Orta Asya'nın hem de Anadolu'nun inanç ve kültür yapısının izlerinin bulunduğu görülmüştür. Bütün bu izler İslâmiyet'in kabulünü izleyen süreçte yeni dinin rengini alarak bugünkü Ceyhan halk kültürünü oluşturmuştur.

Adana ili Kozan ilçesi halk kültürü araştırması

Bu çalışmada, Adana'nın Kozan ilçesindeki geçiş dönemleri olan doğum, evlenme, ölüm âdetleri ve bunlara bağlı inanışlar, bayram tören ve kutlamalar, halk inanışları, halk mutfağı, halk hekimliği ve anonim halk edebiyatı ürünleri üzerinde durulmuştur.Halk kültürü ile ilgili olan birinci bölümde ele alınan konularda yazılı kaynaklardan elde edilen bilgilerin verilmesinin ardından sözlü kaynaklardan edinilen âdet ve inanmalar aktarılmıştır. Sözlü kaynaklardan elde edilen bilgilere dayalı âdet ve inanışların eski Türk kültürü ile olan ilişkileri tespit edilmeye çalışılmıştır.Anonim halk edebiyatı ile ilgili olan ikinci bölümde; manzum, manzum-mensur, mensur anonim halk edebiyatı ürünlerine yer verilmiştir.

Sehî Beg ve Latîfî Tezkirelerinde istitrâd

Tezimizde Sehî Beg ve Latîfî tezkirelerinde istitrâd amaçlı anlatılan hikâyeler üzerinde durduk. İstitrâd, anlatılan konuya zenginlik ve çeşitlilik katarak okuyucunun ilgisini canlı tutmak amacıyla ana konu arasına konuyla bağlantılı başka bir konu sıkıştırmaktır. Bir üslûp özelliği olarak değerlendirebileceğimiz istitrâdın Sehî Beg ve Latîfî tezkirelerindeki yerini ortaya koymaya çalıştık.Sehî Beg Tezkiresi, Anadolu sahasının ilk tezkiresidir. Dolayısıyla Sehî Bey eserini, kendisine örnek kabul ettiği kendisinden önce farklı sahalarda yazılmış tezkirelerle benzer nitelikte yazmıştır. Buna bağlı olarak tezkiresinde bazı şairler hakkında anlattığı hikâyeler de model aldığı tezkirelerdeki hikâye anlatım amacına uygunluk göstermektedir.Latîfî Tezkiresi, Anadolu sahasında yazılmış ikinci tezkiredir. Biçim ve içerik yönünden Sehî Beg Tezkiresi'nden farklı bir yapıdadır. İstitrâd amaçlı hikâye anlatımı bakımından da farklılık göstermektedir. Latîfî Tezkiresi'nde anlatılan hikâyelerin çoğu belli bir amaca yöneliktir. Yani Latîfî, anlattığı bu hikâyeleri bazı şairler hakkındaki tespitlerine tanık göstermiştir. Bu yönüyle Latîfî Tezkiresi'ndeki hikâyeler oldukça işlevseldir.Anahtar Kelimeler:Tezkire, İstitrâd, Sehî Beg, Latîfî, Hikâye

Hatay ili Kırıkhan ilçesi halk kültürü araştırması

Bu çalışmada Hatay'ın Kırıkhan ilçesindeki geçiş dönemleri olan doğum, evlenme, ölüm âdetleri ve bunlara bağlı inanışlar, bayram tören ve kutlamalar, halk inanışları, halk mutfağı, halk hekimliği ve anonim halk edebiyatı ürünleri üzerinde durulmuştur.Halk kültürü ile ilgili olan birinci bölümde ele alınan konularda yazılı kaynaklardan elde edilen bilgilerin verilmesinin ardından sözlü kaynaklardan edinilen âdet ve inanmalar aktarılmıştır. Sözlü kaynaklardan elde edilen bilgilere dayalı âdet ve inanışların eski Türk kültürü ile olan ilişkileri tespit edilmeye çalışılmıştır.Anonim halk edebiyatı ile ilgili olan ikinci bölümde; manzum, manzum-mensur, mensur anonim halk edebiyatı ürünlerine yer verilmiştir. Her bölümün sonunda biçim ve içerik yönlerinden değerlendirmeler yapılmıştır. Çalışmanın son bölümünde metinler içerisinde geçen yerel kelimeleri kapsayan bir de sözlük hazırlanmıştır.Bu araştırmanın sonucunda Kırıkhan halk kültüründe, hem Orta Asya'nın hem de Anadolu'nun inanç ve kültür yapısının izlerinin bulunduğu görülmüştür. Bütün bu izler İslâmiyet'in kabulünü izleyen süreçte yeni dinin rengini alarak bugünkü Kırkhan halk kültürünü oluşturmuştur.

Bekir Yıldız'ın öykücülüğü

Bu çalışmada Bekir Yıldız'ın öyküleri incelenmiş, yazarın öykülerinin belli başlı özellikleri tespit edilmeye çalışılmıştır.1951 yılında Resimli Tomurcuk (Haftalık Çocuk Gazetesi) dergisinde çocuk öyküleri yayımlayarak yazın hayatına başlayan Bekir Yıldız'ın 1966-1984 yılları arasında beş roman, on bir öykü kitabı ve çeşitli röportajları yayınlanmıştır.Bu çalışmada yazarın öyküleri içerik, olay örgüsü, bakış açısı, zaman, mekân, kişiler ile dil ve üslup bakımından değerlendirilmiştir.Öykülerde içerik, olay örgüsü, bakış açısı, zaman, mekân, kişiler ile dil ve üslup unsurlarını incelerken öncelikle anlatmaya bağlı edebi metinlerde bu unsurların nasıl değerlendirilmesi gerektiğine dair çeşitli bilgiler verilmiştir. Verilen bilgiler ışığında Bekir Yıldız'ın öykülerinde bu unsurların nasıl kullanıldığı ortaya konulmuştur.Bu çalışma, Bekir Yıldız'ın Reşo Ağa, Kara Vagon, Kaçakçı Şahan, Sahipsizler, Evlilik Şirketi, Beyaz Türkü, Alman Ekmeği, Dünyadan Bir Atlı Geçti, Demir Bebek ve Bozkır Gelini adlı öykü kitapları temel alınarak gerçekleştirilmiştir.Öykücülük yönü ağır basan ve Türk Edebiyatında sosyal-gerçekçi çizgisiyle varlığını kabul ettiren yazar, öykülerinde Anadolu insanının yaşamını, töreler karşısındaki tutumunu, ağa-köylü ilişkilerini, kaçakçılığı, kan davasını, kırsal kesimden büyük kentlere ve Almanya'ya çalışmaya giden insanların bunalımını ve evlilik kurumunun çarpık yönleri gibi konuları işlemiştir. Öykülerinde kendi yaşamını gözlemlerine eklemiş, kişisel tecrübelerini de okuruyla paylaşmıştır.Anahtar Sözcükler: Bekir Yıldız, Yıldız, öykü, töre, Almanya