1402'likler meselesi bağlamında Türkiye'de akademinin dönüşümü (1980-1994)

Ortaçağ'da kendini göstermeye başlayan üniversiteler, Türkiye'de Osmanlı Dönemi'nden başlayarak günümüze kadar pek çok reformlara, yeniliklere, değişikliklere sahne olmuştur. Özellikle, 1980 askeri darbesinin sonucunda yükseköğretim önemli ölçüde etkilenmiştir. Bu çerçevede, üniversitenin yönetiminden sorumlu, geniş yetkiler verilen yeni bir kurum (Yükseköğretim Kurulu) oluşturulmuştur. Sıkıyönetimin olduğu bir dönemde ve öğretim üyelerinin kariyerlerine yönelik önemli kararlar alma yetkisine sahip bir kurum olan Yükseköğretim Kurulu'nun kurulması sonrasında birçok akademisyenin görevine son verilmiştir. Bu çalışmada, 6 Kasım 1981 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanan 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nu ile yükseköğretimin yeniden yapılandırılması, sevk ve idaresi için YÖK'ün kurulmasının ardından çalışmaları sakıncalı olarak görülen ve bu nedenle görevlerinden alınanların, istifa edenlerin, görev yerleri değiştirilenlerin, görevlerinden alınıp tekrar görevine geri dönenlerin, kısaca 1402'lik olarak adlandırılan akademisyenlerin yaşadıkları süreçlerin gözler önüne serilmesi, döneme ışık tutulması ve bu bağlamda Türkiye'deki yükseköğretimin nasıl bir dönüşüm geçirdiğinin ortaya konulması hedeflenmektedir. Çalışmada, nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş olup, yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla veriler toplanmış, söz konusu dönemde görevinden uzaklaştırılan akademisyenler, o dönemde konu ile yakından ilgilenen basın mensupları ve eğitimlerine devam eden üniversite öğrencileri ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. 1980 sonrası Türkiye'de üniversitelerde 1402 sayılı Sıkıyönetim Kanunu'na bağlı olarak yaşanan birçok gelişmenin ve özellikle de akademisyen tasfiyelerinin genel olarak bir hukuk ve hukuk devleti sorunu olarak algılandığı görülmekle birlikte, yapılan görüşmeler ve incelenen kaynakların analizi, tüm bu yaşananların bütün dünyada devletlerin ve kamu yönetiminin genel işleyişi ile ilgili büyük bir anlayış değişikliğinin Türkiye'ye yansımaları şeklinde değerlendirilmesinin daha doğru olacağını göstermektedir.