1699 yılı Mekke Surre defterleri transkripsiyonu ve değerlendirilmesi

Surre, kelime olarak "kese", terim olarak da 'Haremeyn' yani Mekke ve Medine ahalisine dağıtılmak üzere hususî bir törenle gönderilen para ve çeşitli armağanlar anlamına gelmektedir. Osmanlı padişahları ''Hâdimü'l-Haremeyn'' sıfatıyla kutsal topraklara her yıl hac mevsiminden önce 'surre' adı verilen hediyeler göndererek burada yaşayan insanların ve yöneticilerin gönüllerini kazanmaya ve buraların refahını arttırmaya çalışmışlardır. Osmanlı Devleti'nden önce de bu anlayışla: Abbasî, Memlûk, Fâtımî ve Eyyübî devletleri de surre olarak nitelendirilebilecek çeşitli hediyeleri dönem dönem Haremeyn'e göndermişlerdir. Ancak her yıl ve düzenli olarak kutsal topraklara surre gönderen ve bunu bir sisteme oturtan tek devlet Osmanlı Devleti olmuştur. İlk kez Osmanlılarda Yıldırım Bayezid döneminde (1389-1402) kutsal topraklara surre gönderilmiş, daha sonra I. Mehmed (1403-1421), II. Murad (1421-1451), Fatih Sultan Mehmed (1451-1481) dönemlerinde bu usul devam etmiştir. II. Bayezid dönemine gelindiğinde ise surre göndermek devletin âdeti hâline gelmiştir. I. Selim dönemiyle Hicaz, Osmanlı topraklarına dahil olduktan sonra her yıl düzenli olarak, bir sistem dahilinde, devlet erkânının da katıldığı törenlerle surre gönderilmiş ve bu usul devletin yıkılışına kadar sürmüştür. Bu çalışmada 1110 Hicrî/1699 Milâdî tarihinde Mekke'ye gönderilen surreler ve bu surrelerin kayıtlarının tutulduğu defterler ele alınmıştır. Bu defterlerdeki bilgiler ışığında dönemin Mekke'sinin sosyal ve ekonomik durumu hakkında çıkarımlar yapılmaya çalışılmıştır.