1924 ve 1961 Anayasalarındaki temel hak ve özgürlüklerin tarihsel ve hukuksal açıdan değerlendirilmesi

Bu çalışma, Türk anayasal gelişim süreci içerisinde 1924 ve 1961 Anayasalarını temel hak ve özgürlükler bağlamında tarihsel ve hukuksal açıdan karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Tezin amacı, Türkiye Cumhuriyeti'nin iki önemli anayasası olan 1924 ve 1961 metinlerinde temel hak ve özgürlüklerin nasıl düzenlendiğini ve bu düzenlemelerin tarihsel arka planını ortaya koymaktır. Bu tezde her iki anayasanın hazırlanma süreçleri, dayandıkları siyasal rejimler, temel ilkeleri, hak ve özgürlükleri ele alış biçimleri ve sınırlama rejimleri detaylı tarihsel ve hukuksal açıdan analiz edilmeye çalışılmıştır. Tezin birinci bölümde Osmanlı Devleti'nden başlayan anayasal gelişim süreci ele alınarak Şer'-i Hüccet (1807), Sened-i İttifak (1808), Tanzimat (1839) ve Islahat Fermanları (1856) ile 1876 Kanun-ı Esasi ve 1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu'nun modern anayasal düzene geçişteki süreci anayasal gelişmeler ve tarihsel bağlamda değerlendirilmiştir. Adı geçen belgelerle birlikte Türk Anayasacılık tarihinde mutlak monarşiden meşruti yönetime, oradan da halk egemenliğine dayalı cumhuriyet rejimine geçişin aşamalarının nasıl olduğu ortaya konulmuştur. Tezin ikinci bölümünde, 1924 ve 1961 Anayasalarının temel hak ve özgürlükleri düzenleme biçimleri karşılaştırılmıştır. 1924 Anayasası, dönemin siyasal koşulları doğrultusunda kuvvetler birliği esasına dayanan, parlamentonun üstünlüğünü esas alan ve temel hakları genel ilkeler düzeyinde tanıyan bir anlayışa sahiptir. Bu Anayasa'da temel hakların kapsamı dar tutulmuş, bunların sınırlandırılması ve korunmasına ilişkin açık mekanizmalar öngörülmemiştir. Buna karşılık 1961 Anayasası, demokratik hukuk devleti ilkesini esas alarak, kuvvetler ayrılığı, anayasa yargısı, yargı bağımsızlığı, sosyal devlet ve temel hakların güvenceleri gibi modern anayasal ilkelerini benimsemiştir. Adı geçen anayasayla ilk defa sosyal ve ekonomik haklara hukuki statü kazandırılmış; kişi güvenliği, düşünce özgürlüğü, dernek kurma hakkı, basın özgürlüğü ve mülkiyet hakkı gibi temel haklar ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Bu tezde 1924'ten 1961'e uzanan anayasal süreç, Türkiye'nin otoriter eğilimlerden özgürlükçü-demokratik bir düzene yönelişinin göstergesi olmuştur. Bu yönüyle tez, Türk anayasa hukukunun tarihsel dönüşümünü temel hak ve özgürlükler ekseninde değerlendirmekte; anayasal gelişim çizgisinde bireyin statüsünün nasıl güçlendiğini ve devletin yetkilerinin nasıl sınırlandığını ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu tez hazırlanırken doküman analiz içi tekniğiyle karşılaştırmalı tarih yöntemi kullanılmıştır.