2018 ve 2024 yıllarına ait sosyal bilgiler dersi öğretim programlarında mekânsal düşünmenin değişimi

Bu araştırma Milli Eğitim Bakanlığı'nın 2018 ve 2024 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programlarında yer alan beş temel Mekansal beceriyi, mekanı algılama, Mekansal düşünme, konum analizi, coğrafi sorgulama ve harita becerisi karşılaştırmalı olarak incelenmektedir.Çalışma nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde tasarlanmış olup, veri toplama sürecinde resmi program metinleri ile ilgili uygulama örnekleri doküman analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Veriler önceden belirlenmiş temalara dayalı betimsel analiz tekniği kullanılarak çözümlenmiş; kapsam Türkiye'de yayınlanmış akademik çalışmalar ile Milli Eğitim Bakanlığı'nın 2018 ve 2024 tarihli öğretim programlarıyla sınırlandırılmıştır.Araştırma bulguları, iki program arasında hem süreklilik hem de yönelim açısından belirgin farklılıklar bulunduğunu ortaya koymaktadır.2018 programında,mekanı algılama ve harita okuryazarlığı becerileri öne çıkarılmış;kroki çizimi,saha gözlemleri ve yer-yön mesafe odaklı etkinlikler aracılığıyla yerel ve uygulamalı öğrenme süreçleri teşvik edilmiştir.Ölçme-değerlendirme sürecinde ise yazılı-sözlü yoklamalar ile performans görevlerinin birlikte kullanıldığı tespit edilmişitir. Buna karşın 2024 programı,Mekansal düşünmeyi disiplinlerarası bir bağlamda, daha sistematik ve ölçülebilir bir yapı içerisinde ele almakta;konum belirleme,Mekansal bağlantıları çözümleme ve insan-çevre etkileşimini dijital haritalar ile kanıta dayalı etkinlikler üzerinden desteklemektedir.Ayrıca süreç odaklı , çok araçlı ölçme-değerlendirme anlayışının benimsendiği görülmüştür.Çalışmada harita becerisinin Mekansal düşünmenin somutlaşmış uygulama boyutunu oluşturduğu ve bu iki becerinin bütüncül biçimde ele alınmasının, öğrencilerin analitik düşünme ve problem çözme kapasitelerini geliştirdiği sonucuna ulaşılmıştır. Alan yazında konum analizi becerisine ilişkin araştırmaların sınırlı sayıda olması, bu çalışmanın mekanı algılama ile konum analizini birlikte ele alarak hem kurumsal hem de uygulamalı düzeyde katkı sağlamasına olanak tanımaktadır.Sonuç olarak,2018 programının yerel-uygulamaya dayalı güçlü yönleri ile 2024 programının disiplinler arası, dijital ve süreç odaklı yaklaşımının bütünleştirilmesi;ölçme-değerlendirme sürecinde ise karma yöntemlerin tercih edilmesi önerilmektedir.