7509 numaralı teşrifat defterinin (H.23/07/1214-M.21/12/1799) transkripsiyon ve değerlendirmesi

Bu tez, Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi'nde yer alan TS.MA.d.7509 numaralı defterin transkripsiyonu ve analizi çerçevesinde Osmanlı teşrifat sistemi üzerine odaklanmaktadır. Söz konusu defter, Hicrî 1214 (Miladî 1799) yılına ait olup, Osmanlı saray protokolünün işleyişi, tören düzenlemeleri ve saray hayatına dair zengin içerikler sunmaktadır. Özellikle dönemin Darüssade Âğası olan ve sonradan Halil Paşalı olarak bilinen Küçük Bilal Âğa'nın gerçekleştirdiği ihsanlar, mevlid-i şerif sırasında, camiye ve Enderûn'a gidişlerde yapılan törenler, Eski Saray'a verilen hediyeler, bayramlar ve Nevruz gibi özel günlerdeki sunumlar kayıt altına alınmıştır. Defterde yer alan bilgiler yalnızca teşrifat sistemine değil, aynı zamanda dönemin saray mutfağı, giyim-kuşam kültürü, yeme - içme alışkanlıkları, ekonomik harcamaları ve saray dışı ilişkileri hakkında da önemli veriler sunmaktadır. Küçük Bilal Âğa'nın hem saray içindeki protokol görevleri hem de saray dışındaki sosyal ve ekonomik faaliyetleri, bu defter üzerinden ayrıntılı olarak takip edilebilmektedir. Bu yönüyle çalışma, 18. yüzyılın sonu Osmanlı teşrifat yapısına ışık tutan birincil kaynaklara dayalı önemli bir katkı niteliğindedir.