Fair allocation of in-kind donations in post-disaster phase

Afet sonrası müdahale, belirsizliğin en çok karşılaşıldığı aşama olup afetzedelerin gördüğü zararın hızlıca en aza indirgenmesini amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, ihtiyaçların ivedilikle, verimli ve adil bir şekilde karşılanması oldukça önemlidir. İnsani yardım lojistiğinde talep afetzedelerin ihtiyaçları iken, arz ise çoğunlukla bağışlardan oluşmaktadır. Bu tez kapsamında; müdahale aşamasında, bağışların afetzedelerin geçici olarak konakladığı çadırkentlere adil bir şekilde dağıtılması problemine odaklanılmıştır. Müdahale aşamasında öncelikli amaçların, kısıtlayıcı etkenlerin ve arz/talep belirsizliklerinin değişim gösterdiği ve bu değişikliklerin bağış dağıtım problemlerinin yapısını etkilediği görülmüştür. Dağıtım problemlerinin doğru şekilde oluşturulabilmesi için, bu tezin ilk kısmında süreçler incelenip müdahale aşaması alt fazlara ayrılmıştır. Tüm fazlardaki problemler, karakteristik özelliklerine göre (örneğin ilgili amaçlar, dağıtılan ürün tipi, arz ve talep yapısı) tanımlanmış, sınıflandırılmış ve Yöneylem Araştırması literatürüne kazandırılmıştır. Daha sonra seçilen bir faz özelinde bağış yönetim problemi tanımlanmıştır. Bu çalışmanın sonraki kısımları, bu problemin modellenmesi ve çözülmesi için geliştirilen metotları içermektedir. Tezin ikinci bölümünde bağış dağıtım probleminin deterministik versiyonu ele alınmıştır. Problem, kapsama kısıtlı çok-kriterli çok-periyotlu bir konumlandırma paylaştırma problemi olarak modellenmiştir. Bağışların dağıtımı için hareketli tesisler (dağıtım noktaları) kullanılmıştır. Planlama ufkunun her zaman periyodunda verilmesi gereken kararlar şu şekildedir: i) hareketli dağıtım noktalarının konumları, ii) talep noktalarının dağıtım noktalarından teslim alacağı bağış miktarı. Problemde üç amaç fonksiyonu ele alınmıştır. Bunlardan ikisi, adil bir dağıtımı sağlamak için, yoksunluk maliyeti bazlı amaçlardır. Yoksunluk maliyeti bir nüfusun kritik bir ürün eksikliğinde yaşadığı kaybı ifade eder. Sonuncu amaç fonksiyonu ise toplam kat edilen mesafeyi enazlamayı amaçlamaktadır. Elde edilen iki vektör eniyileme modeli epsilon-kısıtı yöntemi ile çözülmüş ve ilgili Pareto eğrileri elde edilmiştir. Gerçek veri seti ve üretilmiş veri setinin kullanıldığı bilgisayımsal testlerin sonuçları paylaşılmıştır. Tezin üçüncü kısmında problemin rassal versiyonuna odaklanılmış ve yoksunluk maliyeti bazlı bir amaç fonksiyonun en iyilenmesi amaçlanmıştır. Rassal parametreler modele çok-aşamalı rassal programlama (ÇARP) metotu kullanılarak entegre edilmiştir. ÇARP problemi gerçek bir veri seti üzerinde test edilmiştir. Üssel büyüyen senaryo ağaçları bu tip problemlerin çözüm sürelerini önemli ölçüde etkilemektedir. Daha kısa zamanlarda yüksek kalitede sonuçlar elde edebilmek için iki sezgisel metot geliştirilmiş; bu sayede daha küçük bir problem çözülerek orijinal problem için eniyiye yakınsayan çözümler elde edilmesi amaçlanmıştır. Sonuçlar, önerilen sezgisel yöntemlerin karar verme süreçlerini geliştirdiğini göstermektedir.