Ağır metallerle kirletilmiş topraklarda yetişen bazı tıbbi bitkilerde mikoriza uygulamalarının ekofizyolojik etkileri

Bu araştırmada, Linum usitatissimum ve Salvia fruticosa bitkilerinin mineral beslenmesi, gelişimi ve stres cevapları üzerinde durulmuştur. Araştırma, Linum usitatissimum ve Salvia fruticosa bitkilerinde 'rastgele parseller deneme desenine' göre planlanarak yürütülmüştür. Faktörlerden biri iki farklı mikoriza uygulaması (mikoriza bulunduran ve mikoriza bulundurmayan ve diğeri ise farklı seviyedeki ağır metal uygulamasıdır. Çimlenen tohumlar kasalara aktarılmış, 2 hafta sonra ise fideler saksılara alınmıştır. Yaklaşık 2 aylık olan bitkilerde ağır metal stresi uygulamasına (Cd ve Zn) başlanmıştır. Uygulanacak olan ağır metal çeşitleri ve konsantrasyonları arazi çalışması sırasında toplanan bitkilerdeki sonuçlar ve metallerin toksik konsantrasyonları gözönüne alınarak belirlenmiştir. Kontrol olarak İngestad besi çözeltisinin kullanıldığı deneylerde, Zn ve Cd uygulamaları için İngestad besi çözeltisi ile hazırlanan 60µM Cd (3CdSO4.8 H2O) ve 700 µM Zn (ZnSO4.7H2O) uygulanan grupların bir bölününde Rhizophagus intraradices kullanıldı. 21 gün boyunca devam eden ağır metal uygulaması sonunda bitkiler hasat edilmiştir. Deney sonuçlarımızda Linum usitatissimum bitkisinin yetiştirildiği toprakta kontrol grubunda Ca elementinin ve Zn grubunda Fe elementinin miktarları azalmıştır. Mikorizanın bu gruplarda bitki köklerini etkili bir şekilde infekte ettiği düşünülmektedir. Salvia fruticosa bitkisinin yetiştirildiği toprakta mikoriza uygulaması Mg, K, Ca, Fe, Cu, Mn elementlerinin miktarlarında değişime neden olmamaktadır. Araştırmamızda, her iki bitkide köklerde kolonizasyon yüzdesi ile ilgili sonuçlarda ağır metal stresinin etkisine rastlanmamıştır. Başka bir deyişle AM simbiyozu ağır metal stresinin olumsuz etkisini ortadan kaldırmıştır ya da ağır metal stresi uygulamasından önce köklerde tamamen kolonizasyon meydana gelmiş ve stres kolonizasyonu engelleyememiştir. Araştırmamızda bitki ICP-OES sonuçlarına göre Linum usitatissimum'un Cd elementini mikoriza uygulaması ile yaklaşık 4 kat fazla köklerinde tuttuğu, başka deyişle bu bitkinin kök akümülatörü olabileceği düşünülmektedir. Salvia fruticosa'da ise mikoriza uygulamalarının kökteki Cd miktarını azalttığı ancak gövde ve yapraktaki miktarı artırdığı görülmektedir. Linum usitatissimum 'da Zn ve Cd gruplarında mikoriza uygulamaları ile kök uzunluğu artmıştır. Salvia fruticosa'da kontrol ve Zn gruplarında mikoriza uygulaması kök uzunluğunu artırmıştır. Linum usitatissimum 'da kontrol ve Cd grubunda yaprak kuru ağırlığının, mikoriza içeren bitkilerde mikoriza içermeyen bitkilere göre biraz daha fazla olduğu, Salvia fruticosa'da ise Cd ve Zn grubunda yaprak kuru ağırlığının, mikoriza içeren bitkilerde mikoriza içermeyen bitkilere göre biraz daha fazla olduğu saptanmıştır. Linum usitatissimum'da Zn grubunda ve Salvia fruticosa'da Kontrol ve Cd gruplarında mikoriza uygulamalarının kök kuru ağırlığı azalttığı bulunmuştur. Linum usitatissimum'da mikoriza uygulanmayan Zn ve Cd gruplarında kontrole göre prolin miktarı artmıştır. Salvia fruticosa'da ise farklı uygulamaların prolin miktarları üzerinde anlamlı farklılık oluşturmadığı görülmüştür. Linum usitatissimum'da total fenolik içeriği kontrol grubunda mikoriza uygulaması ile azalmıştır. Ayrıca yalnızca Zn ve Cd uygulamaları da total fenolik miktarını azaltmıştır. Zn ve Cd gruplarında mikoriza uygulamaları yaprakta total fenolik miktarının artışına sebep olmuştur. Salvia fruticosa'da ise total fenolik içeriği kontrol grubunda mikoriza uygulaması ile gövdede artarken yaprakta azalmıştır. Mikoriza uygulaması, Linum usitatissimum Zn gruplarında total klorofil miktarını artırırken, Salvia fruticosa'da azaltmıştır.