Ahmed-i Rıdvân Divânı'nda XVI. yüzyıl Osmanlı toplum hayatı

Klasik edebiyat, malzemelerini yaşadığı toplumdan almaktadır. Toplum ile sürekli alışveriş içerisinde olan klasik edebiyat, elde ettiği malzemeleri sanat kaidelerine bağlı kalarak işlemektedir. Hazırlanan bu çalışmanın amacı toplum ile klasik şiirin birbiri ile bütün olduğunu göstermek aynı zamanda araştırmanın ana malzemesi olan Ahmed-i Rıdvân Divânı ışığında XVI. yüzyıl Osmanlı toplum hayatı hakkında bilgi vermektir. Çalışmanın ana malzemesi olan Divân'ın müellifi Ahmed-i Rıdvân, XV- XVI. yüzyılda yaşamış olup üç padişahın hükümdarlığını görmüştür. Bu padişahların hükümdarlıkları sırasında önemli görevlerde bulunan şair, sancakbeyliği de yapmıştır. XVI. yüzyılın hamse şairlerinden olan Ahmed-i Rıdvân, çalışmaya konu olan Divân'ını 3 bölümden oluşturmuştur. Halil Çeltik, Ahmed-i Rıdvân Divânı'nın 3 bölümünü birleştirerek çeviri yazılı metin hâlinde Divân'ı hazırlamıştır. ARD'nin bilinen tek yazma nüshası Türk Dil Kurumu'nda yer almaktadır. Klasik şiir ve toplumsal hayatın bir bütün olduğunu göstermeye yönelik hazırlanan bu çalışma oluşturulurken öncelikle şairin Divân'ı baştan sona birkaç kez okunmuştur. Divân okunurken toplumsal yapılanma ile ilgili olduğu düşünülen beyitler toplanmıştır. Tespit edilen beyitlerin işaret ettiği konular doğrultusunda toplumsal hayat unsurları farklı yönlerine dair sınıflandırmaya tabi tutulmuştur. Divân okuması sırasında konu ile ilişkili olarak elde edilen her şiir, hem toplumsal hayat ile klasik şiirin ilişkisine değinilerek hem de dönemin sosyal yapısı anlatılmaya çalışılarak işlenmiştir. Bunun yanında literatürde toplumsal hayat üzerine yapılan çalışmalar da dikkate alınarak çalışmanın bölümleri hazırlanmıştır. Elde edilen bulgular 9 temel başlık içerisinde sınıflanmıştır. Bu başlıkları şu şekilde sıralamak mümkündür: Girişi takiben Toplumsal Yapılanma, Âdet ve Alışkanlıklar, Eğlence Hayatı, Hastalıklar ve Tedavi Yöntemleri, Giyim Kuşam, Yiyecekler, Eşyalar, Nehirler, Ülkeler, Şehirler, İmaretler ve Mimari Yapılar başlıkları açılmıştır. Her başlık altında dönemin toplumsal yapısı ve toplum ile klasik şiirin ilişkisi ilgili Divân'dan elde edilen verilerden hareketle okuyucuya sunulmuştur.