New optimization models for the hub covering location problem

Ana Dağıtım Üssü (ADÜ) yerleşim problemleri klasik kaynaktan hedefe taşıma problemlerinden türetilmiştir. ADÜ yerleşim problemlerinin farklılığı taşıma taleplerini birleştiren/ayrıştıran ADÜ düğümlerinin varlığıdır. ADÜ'ler ayrıca diğerleri gibi talebin oluştuğu veya vardığı düğümlerdir. Birleştirme düğümlerinin varlığı ağ yapısını basitleştirmektedir. ADÜ'ler bulunan ağlarının faydası ölçek ekonomisi sayesinde ADÜ'ler arası taşıma maliyetlerinde elde edilecek tasarruftur. Bu problem türüyle genel olarak posta dağıtım, havayolu yolcu taşımacılığı ve telekomünikasyon ağlarının tasarımında karşılaşılır. Güncel yazında ADÜ yerleşim probleminin üç türü vardır: ADÜ medyan, ADÜ merkez ve ADÜ kapsama. Ağ yapısının tam bağlantılı olmamasından dolayı bunlar arasında en az çalışılmış olan tür ADÜ kapsama problemidir. Bu problem türü için kapasite ile taşıma maliyetleri unsurları çalışmalarda genellikle göz ardı edilmiştir. Yazındaki bu boşluğu doldurmak amacıyla yeni determinist çoklu atamalı ADÜ kapsama modelleri geliştirilmiştir. Önerilen bu modeller, kıyaslama veri kümeleri kullanılarak yapılan sayısal deneylerle incelenmiş, anılan unsurların ADÜ kapsama probleminde dikkate alınmasının ne derece önemli olduğu ortaya konmuştur. Genelde ADÜ problemleri için az, özelde ise ADÜ kapsama problemleri için hiç çalışılmamış bir diğer konu da karşılaşılabilecek belirsizliklerin etkisidir. Bu tez çalışmasında, taşıma maliyetleri ile taşıma talebindeki belirsizliklerin etkisini incelemek amacıyla yeni iki aşamalı rassal karışık tam sayılı doğrusal eniyileme modelleri geliştirilmiştir. Bu modellerin çözümü için L-şekilli algoritma uyarlanmış ve kıyaslama veri kümeleri yardımı ile sayısal deneyler yapılmıştır. Bu deneylerin analizi sonucunda ADÜ kapsama problemi için belirsizliklerin göz önüne alınmasının gerekli olduğu gösterilmiştir.