Ana dili türkçe olmayan öğrencilerin ilk okuma yazma öğretim süreci: Öğretmen ve veli deneyimleri

Bu araştırmanın amacı, ana dili Türkçe olmayan öğrencilerin birinci sınıf düzeyinde ilk okuma ve yazma öğretim süreçlerine ilişkin öğretmen ve veli deneyimlerini derinlemesine incelemektir. Çalışma, farklı dil ve kültürel geçmişlere sahip öğrencilerin bu kritik öğrenme sürecine nasıl dâhil olduklarını, sınıf öğretmenlerinin öğretim sürecinde karşılaştıkları güçlükleri ve uyguladıkları çözüm yollarını; aynı zamanda velilerin sürece yönelik algılarını ve rollerini bütüncül bir yaklaşımla ortaya koymayı hedeflemektedir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden olgu bilim (fenomenoloji) desenine göre tasarlanmıştır. Çalışma grubunu, 2022–2023 eğitim-öğretim yılında Gaziantep ilinde yer alan devlet ve özel ilkokullarda birinci sınıfta öğrenim gören ve ilk okuma ve yazma sürecini tamamlamış ana dili Türkçe olmayan öğrencilerin 10 velisi ile bu öğrencilerin 10 sınıf öğretmeni oluşturmaktadır. Veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen ve uzman görüşleri doğrultusunda son şekli verilen iki ayrı yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen nitel veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiş; verilerden temalar, alt temalar, kategoriler ve kodlar türetilmiştir. Araştırma bulguları, öğretmenlerin dil farklılığından kaynaklanan iletişim sorunları, pedagojik zorluklar ve sınıf içi uyum süreçlerinde yaşadıkları güçlükleri; bu güçlüklerle başa çıkmada kullandıkları stratejilerin avantaj ve dezavantajlarını ortaya koymaktadır. Sürecin başında öğretmenlerin yoğun olarak yaşadığı tedirginlik duygusunun, zamanla deneyim kazanımı ve kriz yönetimi becerileri sayesinde azaldığı gözlemlenmiştir. Veliler açısından ise Türk eğitim sistemine uyum, Türkçeye hâkimiyet düzeyleri, evdeki dil kullanım sıklığı, sosyoekonomik durum ve öğretmenlerle kurdukları iletişim gibi etkenlerin çocuklarının akademik sürecine doğrudan yansıdığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, ana dili Türkçe olmayan öğrencilerin ilk okuma ve yazma öğretim süreçlerinde hem öğretmenlerin hem de velilerin karşılaştığı güçlükler ve edindikleri deneyimler, bu sınıf ortamlarında dilsel, pedagojik ve sosyal uyumun sağlanması için önemli ipuçları sunmaktadır. Bu bağlamda araştırmanın, ev ve okul ortamlarında dil farklılığından kaynaklanan sorunlara yönelik etkili çözüm stratejilerinin geliştirilmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.