Anadolu'nun tarihi coğrafyasının İbn Haldun'un Mukaddime adlı eseri üzerinden değerlendirilmesi

Fas, Cezayir, Mısır‟da geçmiştir. Eğitim ve öğretimini o dönemin ilim ve kültür merkezi olan Tunus‟ta tamamlamıştır. Vezirlik, kadılık, kâtiplik, elçilik gibi görevlerde bulunmuştur. ibn Haldun‟un yaşadığı dönemde fikirleri çok ilgi görmemiştir. Ancak yazar ünlü eseri Mukkaddime ile çığır açarak dikkatleri üzerine çekmiştir. Mukaddime, el iber kitabının giriş kısmını oluşturmaktadır. Eser dünya tarihine giriş kitabıdır. Mukaddime ilk kez Osmanlı Türkçesiyle 1730 yılında Pirizâde Mehmet Said Efendi tarafından çevrilmiştir. Zâkir Kâdirî Ugan, ise eseri, Türkçeye çevirmiştir. Bu eser toplumsal hayatın içinde yer alan ekonomi, siyaset, iktisat, ticaret, yaşam biçimleri ve ibn Haldun‟un kurduğu Umran ilmini konu edinmiştir. Umran, toplumsal hayatla ilgili her durumu ifade etmektedir. Haldun toplumu bedevi ve hadari olarak ikiye bölmüştür. Bu iki toplumu da birbirinden ayıran temel özellik asabiyedir. Asabiye, birbirine kan bağı ile bağlı grupların muhaliflere karşı her türlü yardımlaşmasını ifade etmektedir Bu bağlamda, bedevi toplumlarda asabiye daha güçlüdür. Bedevi toplumlar, kırsal kesimde yaşayan geçimini daha çok hayvancılık ve ziraat ile sağlayan kesimdir. Hadari toplumlar ise yerleşik hayata geçmiş şehirde yaşayan kesimi ifade etmektedirler. Hadariler geçimlerini daha çok el sanatları ve ticaret ile sağlamaktadırlar. Tarih boyunca birçok kentler inşa edilmiştir. Kentler insanlığın en güzel mirasıdır. İlk Sümer döneminden itibaren süreç hep bu şekilde devam etmiştir. İlk kentler Doğu‟da ortaya çıkmış ve Batı‟ya doğru gelişme göstermiştir. Mukaddime adlı eserde Anadolu coğrafyasında yer alan kentler değerlendirilmiş olup bu bağlamda İbn Haldun‟un yedi iklim teorisinde geçen Anadolu‟da bulunan antik kentlerin siyasi tarihi ve toplumların özellikleri aktarılmıştır. Çalışmada bu kentlerin hangi kuşakta yer aldığı tespit edilerek değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Anadolu, Antik Kent, Mukaddime, Yedi iklim Teorisi, İbn Haldun.