Kök bulma ve cümle sadeleştirme yöntemlerinin türkçe çoklu belge özetleme üzerine etkileri

Otomatik belge özetleme, verilen bir ya da birden çok belgenin içeriğinin kısa ve kapsayıcı bir şekilde özetlenmesi işlemidir. Otomatik belge özetleme alanında İngilizce dili üzerine yapılmış çok sayıda çalışma olmasına rağmen, diğer diller için, özellikle Türkçe için, yapılmış çok az çalışma bulunmaktadır. Metin sadeleştirme, cümlelerin dil bilgisi ve sözlük dağarcığı açısından içerdikleri karmaşıklıkların azaltılmasını hedefler. Bu yüzden otomatik metin sadeleştirme sistemleri Doğal Dil İşleme alanındaki problemlerde sistem başarımını iyileştirecek önemli bir aşama olarak değerlendirilmektedir. Bu tezde, farklı seviyelerde uygulanan kelime kökü bulma yöntemlerinin ve cümle sadeleştirme tekniklerinin Türkçe dili için otomatik çoklu belge özetleme başarımı üzerine etkileri incelenmiştir. Otomatik özetleme sisteminin değerlendirilmesi için insanlar tarafından özetlenmiş bir veri kümesi derlenmiş, bildiğimiz kadarıyla Türkçe için ilk çoklu belge özetleme sistemi çalışması gerçekleştirilmiştir. Ayrıca cümlelerin sözdizimsel özelliklerini kullanan kural tabanlı bir cümle sadeleştirme yöntemi geliştirilmiştir. Elde edilen sonuçlarda, kelime sonundan harf atma tekniği en iyi başarımı elde ederken, detaylı morfolojik analiz yöntemleri başarımı ROUGE ölçütüne göre artırmamıştır. Ayrıca, verilen bir cümleyi birden fazla daha sade cümleye ayıran cümle sadeleştirme tekniklerinin özetleme sistemi öncesinde uygulanması başarımı az miktarda yükseltirken, cümle kısaltmaya dayalı cümle sadeleştirme teknikleri ROUGE ölçütü değerlerini düşürmüştür.