The relationship between life cycle embodied energy and flexible design characteristics of traditional Ottoman houses in Ankara

Mevcut yapı stoğunun uyarlanabilir özelliklere sahip olmaması, yapıların hizmet ömrünün yaklaşık 50 yıl ile sınırlı kalmasına neden olmaktadır. Bu tür kullanılmayan yapılar genellikle yıkılarak kullanıcı talepleri doğrultusunda yeni yapılar inşa edilir. Böylece hem yapım hem de yıkım aşamaları için enerji sarfiyatı gerçekleşmiş olur. Ancak geleneksel Osmanlı evlerine bakıldığında, esnek tasarım stratejileri ve yapım teknikleri nedeniyle bazılarının halen hizmet vermekte olduğu görülür. Bu çalışmanın amacı geleneksel Osmanlı konutları kapsamında yapıların yaşam boyu gömülü enerjileri ile esnek tasarım özelliklerinin incelenmesidir. Bu nedenle uzun süre kullanımda oldukları bilinen, Ankara'da yer alan ve daha önce bir doktora tezi kapsamında çalışılan (Şahin, 1995) 10 adet geleneksel Osmanlı yapısı bu çalışma kapsamında ele alınmıştır. Yapılara ait mimari planlar ve gerekli bilgiler bahsi geçen çalışmadan elde edilmiş olup yapılar Ağustos, 2021 tarihinde yerlerinde ziyaret edilmiştir. Toplanan bilgiler kat planlarının oluşturulması ve literatürden elde edilen esnek tasarım özelliklerinin çalışılacak yapılar bağlamında belirlenmesi için kullanılmıştır. Sonrasında, REVIT programı üzerinden 3 boyutlu yapı modelleri oluşturulmuş ve kullanılan yapı malzemelerinin miktarları hesaplanmıştır. Bulunan değerler uluslararası enerji veri tabanı (ICE, v2.0) yardımı ile yapıların inşası ve kullanımı sırasında harcanan malzemelerin gömülü enerjilerinin hesaplanmasında kullanılmıştır. Sonuçta farklı hizmet ömrü senaryoları için yaşam boyu gömülü enerjisi kapsamında başlangıç, yinelenen, ilave edilen ve yıkım enerjileri hesaplanmıştır. Sonuçlar, hizmet ömrü 100 yıldan fazla olan Ankara'daki geleneksel Osmanlı evlerinin literatürde bahsi geçen esnek tasarım parametrelerine sahip olduğunu göstermektedir. Esnek tasarım stratejilerinin uygulanması için gereken enerji, yaşam boyu gömülü enerjinin %0,6 ila %9,2'sini oluştursa bile, bu enerji türünün yapı malzemelerin periyodik olarak yenilenmesi için harcanan enerjiye oranla (toplam gömülü enerjinin %75,7 ila %93,1'i) oldukça az bir paya sahip olduğu anlaşılmıştır. Buna ek olarak, 50 yıllık yaşam döngüsüne sahip yapılara kıyasla hizmet süresinin uzamasından kaynaklı olarak toplam gömülü enerjide %31'e varan enerji tasarrufu sağlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Geleneksel Osmanlı Evleri, Yaşam Boyu Gömülü Enerjisi, Bina Hizmet Ömrü, Uyarlanabilirlik, Esnek Tasarım