Apendektomi ameliyatı geçiren hastalarda ayak refleksolojisinin ağrı şiddeti, uyku kalitesi ve bağırsak fonksiyonlarına etkisi

Bu araştırma apandisit nedeniyle apendektomi ameliyatı geçirmiş hastalarda ayak refleksolojisinin ağrı şiddeti, uyku kalitesi ve bağırsak fonksiyonları üzerine etkisini değerlendirmek amacıyla yapıldı. Araştırmanın evrenini, akut apandisit nedeniyle apendektomi ameliyatı geçiren 178 hasta oluşturdu. Araştırmanın örneklemi ise G power 3.1.9.7 programında güç analizi yapılarak α=0,05, 0,60 etki büyüklüğü, %90 power ile toplam örneklem sayısı 120 olarak belirlendi. Ameliyat sonrası süreçte hastalar bilgisayar destekli program ile ikili blok randomizasyon uygulanarak müdahale (n=60) ve kontrol (n=60) grubuna ayrıldı (www.randomizer.org). Araştırmaya katılmayı kabul eden ve dahil edilme kriterlerine sahip apendektomi ameliyatı geçiren hastalar ile araştırma yürütüldü. Veriler; hasta tanılama formu, Visual Analog Skala, Richard Campbell Uyku Anketi ve Bağırsak Fonksiyonları İzlem Formu ile toplandı. Müdahale grubunda hastaların ilk olarak hasta tanılama formu aracılığı ile bilgileri kaydedildi. Ayak refleksolojisi yapılmadan hemen önce ağrı şiddeti değerlendirildi. Ameliyattan sonra 1. saatte ve 3. saatte hastanın her bir ayağına 10 dakika olmak üzere toplamda 20 dakika refleksoloji uygulandı. 1. ve 3. saatte her bir ayak refleksolojisinin uygulanmasından 5, 30 ve 60 dakika sonra hastaların ağrı şiddeti ölçüldü. Uygulamadan 24 saat sonra da hastaların uyku kalitesi ve 24 saat içerisindeki bağırsak fonksiyonları, ilk analjezik gereksinimi duyduğu zaman değerlendirildi. Kontrol grubuna ayak refleksolojisi yapılmaksızın aynı zaman diliminde ölçümler yapıldı. Her iki grupta 24 saat sonra uyku kalitesi, 24 saat içerisindeki bağırsak fonksiyonları ve ilk analjezik gereksinimi duyduğu zaman değerlendirildi. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistiksel yöntemleri olarak sayı, yüzde, ortalama, standart sapma kullanıldı. Bağımsız gruplarda kategorik değişkenlerin oranları arasındaki farklar Ki-Kare testleri ile analiz edildi. Normal dağılım gösterdiği tespit edilen veriler bağımsız gruplar t-testi, bağımlı gruplar t-testi, tekrarlı ölçümler ANOVA testi, tamamlayıcı Bonferroni testi ve ANCOVA testi ile analiz edildi. Araştırmada, ağrı düzeylerinin müdahale grubunda uygulamadan sonra zamanla azalma eğilimi gösterdiği, bu durumun özellikle üçüncü saat sonrası ölçümlerde belirgin hale geldiği, buna karşın kontrol grubunda arttığı tespit edildi (p<0,001). Tekrarlı ölçümler ANOVA sonuçları, ağrı düzeylerinin zaman içinde anlamlı şekilde değiştiğini ve bu değişimin grup etkisine bağlı olduğunu gösterdi (Fb=351,014 ve 105,707; p=0,000). Bonferroni çoklu karşılaştırma sonuçları da ağrı düzeylerinin uygulamadan hemen sonra hızlı şekilde azaldığını ve müdahale grubunda bu azalmanın daha güçlü olduğunu (η²=0,856 müdahale, η²=0,642 kontrol) gösterdi. Müdahale grubundaki hastaların Richard Campbell Uyku Anketi ortalama toplam puanlarının (83,200±9,271), kontrol grubundan (65,717±13,128) anlamlı derecede daha yüksek olduğu saptandı (t=8,426; p=0,000). Gruplar arasında ilk gaz çıkış zamanı (t=1,076; p=0,284) ve defekasyon yapma zamanı (t=2,237; p=0,064) açısından istatistiksel anlamlı farklılık saptanmadı. Bu araştırma apendektomi ameliyatı geçiren hastalarda ameliyat sonrası erken dönemde uygulanan ayak refleksolojisinin hastaların ağrı düzeyleri ve uyku kaliteleri olumlu etkisi olduğunu, buna karşın barsak fonksiyonları üzerine etkisinin olmadığını gösterdi. Anahtar kelimeler: Ağrı, apendektomi, ayak refleksolojisi, bağırsak fonksiyonları, hemşirelik, uyku kalitesi