Araştırma ve Geliştirme (AR-GE) faaliyetlerinin yönetilmesinde muhasebe bilgi sistemini etkileyen faktörler: Türkiye'deki AR-GE merkezleri üzerine bir araştırma

Teknolojik gelişimin gerisinde kalmak istemeyen işletmeler, yeniliğin öncüsü olup, rekabet üstünlüğü elde edebilmek için Araştırma ve Geliştirme (Ar-Ge) faaliyetlerine yönelmektedir. Bu bağlamda işletmeler Ar-Ge merkezi kurarak yenilik kapasitelerini artırmaktadır. İşletmeler, söz konusu faaliyetler ile ilgili tamamen ya da kısmen mali nitelikli işlemleri kaydetme, sınıflandırma, özetleme ve raporlamada muhasebeden yararlanmaktadır. Dolayısıyla işletmeler, Ar-Ge merkezi faaliyetlerinin kaynak kullanımı, maliyet kontrolü ve verimlilik ölçümü açısından yönetilmesinde etkin bir biçimde işleyen muhasebe bilgi sistemine ihtiyaç duymaktadır. Nitekim bu Çalışmanın amacı, Ar-Ge faaliyetlerinin yönetilmesinde muhasebe bilgi sistemini etkileyen faktörleri ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda Türkiye'deki Ar-Ge merkezleri özelinde, muhasebe bilgi sisteminin işletilmesi ve yönetilmesinde katkısı olan muhasebe birimi yöneticileri ve çalışanlarının konuya ilişkin tutumları değerlendirilmiştir. Anket aracılığıyla elde edilen veriler üzerinden keşfedici faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi yapılmıştır. Araştırma hipotezlerinin testinde yapısal eşitlik modellemesi yöntemi (yol analizi) kullanılmıştır. Araştırma sonucunda muhasebe bilgi sisteminin; ihtiyaca ve gerçeğe uygun nitelikte bilgi sunumuna, iç kontrol ve denetim etkinliğinin artmasına, etkin kaynak kullanımının gerçekleştirilmesine ve kurumsal yönetim etkinliğinin artmasına katkı sağladığı tespit edilmiştir. Öte yandan Ar-Ge faaliyetlerinin yönetilmesinde teknolojik yenilik ve gelişime açıklık, kaliteli bilgi sunumu anlayışı, şirket değer ilişkisi yaklaşımı ve vergi planlaması yaklaşımı faktörlerinin muhasebe bilgi sistemini olumlu olarak etkilediği belirlenmiştir. Bu durumun aksine kurumsallaşma düzeyi ve kazanç yönetimi yaklaşımı faktörlerinin muhasebe bilgi sistemi üzerinde etkili olmadığı sonucuna varılmıştır. Bu bulgular, Ar-Ge faaliyetlerinin yönetilmesinde, bilgi teknolojileriyle uyumlu ve gelişime açık olmanın, nitelikli bilgi üretimine yönelik politika geliştirmenin muhasebe bilgi sistemi etkinliğini artırabileceğini göstermektedir. Ayrıca söz konusu bulgular, yatırımcıların beklentilerine yönelik değer ilişkili bilgi sunumu ve vergi tasarrufu sağlama yaklaşımlarının da muhasebe bilgi sistemi üzerinde etkili olabileceğini ortaya koymaktadır. Diğer taraftan araştırma kısıtları dâhilinde Ar-Ge merkezleri açısından kurumsallaşma düzeyinin etkili olmaması, işletme içi faaliyetlerde kurumsal yönetim ilkeleri, etik davranış ilkeleri, iş bölümü ve uzmanlaşmanın yeterince önemsenmediğini göstermektedir. Son olarak kazanç yönetimi yaklaşımının etkili olmaması ise yöneticilerin karar alma sürecinde hileli yaklaşımlar benimsemediğine işaret etmektedir. Anahtar Sözcükler: Ar-Ge, Muhasebe Bilgi Sistemi, Yapısal Eşitlik Modellemesi