Arsa karşılığı inşaat işlerinin Vergi Usul Kanunu ve muhasebe standartlarına göre raporlama yöntemlerinin karşılaştırılması

Arsa karşılığı inşaat faaliyetlerinin Türkiye Finansal Raporlama Standartları (TFRS) ve Büyük ve Orta Boy İşletmeler İçin Finansal Raporlama Standardı (BOBİ FRS) kapsamında değerlendirilmesi özellikle Türkiye'de BOBİ FRS uygulanmasının yaygınlaşması ile birlikte daha da önemli hale gelmiştir. Türkiye'de yaygın uygulama alanı bulunan arsa karşılığı inşaat işleri ile ilgili ulusal literatür incelendiğinde arsa karşılığı inşaat işlerinin yalnızca vergi kanunları perspektifinden değerlendirildiği, TFRS ve BOBİ FRS kapsamında yapılan çalışmaların ise inşaat taahhüt işleriyle sınırlı olduğu görülmüş, uluslararası literatür incelendiğinde ise arsa karşılığı inşaat işlerinin muhasebeleştirilmesi ve finansal raporlarda sunumuna ilişkin herhangi bir akademik çalışmaya rastlanmamıştır. Türkiye'de yaygın şekilde uygulanmakta olan arsa karşılığı inşaat işlerinde müteahhit açısından arsanın maliyetinin nasıl tespit edilmesi gerektiği, müteahhit ile arsa sahibi arasındaki ilişkinin müteahhit açısından hasılat doğuran bir işlem olup olmadığı, hasılat söz konusu ise bu hasılatın hangi zamanlarda ve ne tutarda kayıtlara alınması gerektiği hususlarının açıklığa kavuşturulması finansal tabloların gerçeğe uygun sunumu açısından önem arz etmektedir. Bu bağlamda çalışmada TFRS ve BOBİ FRS hükümleri doğrultusunda arsa karşılığı inşaat faaliyetleri kapsamında yapılması gereken muhasebeleştirme ve raporlama işlemlerine ilişkin model önerilerinin ortaya konması hedeflenmiştir. Bu doğrultuda çalışmada öncelikle inşaat faaliyetlerine ilişkin kavramsal çerçeveye yer verilmiş, sonrasında konu vergi mevzuatı, TFRS ve BOBİ FRS hükümleri doğrultusunda değerlendirilmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise arsa karşılığı inşaat faaliyetlerinin finansal raporlarda sunumuna ilişkin uygulamaların tespiti amacıyla alan uzmanlarıyla mülakatlar gerçekleştirilmiş, hisseleri BİST'te işlem gören şirketlerin bağımsız denetim raporları incelenmiş, akabinde TFRS hükümlerinden hareketle uygulama önerileri geliştirilmiştir. Çalışmanın sonucunda; inşa edilen yapıdan müteahhidin kendi uhdesinde kalacak bağımsız bölümler için müteahhidin üretim işi yaptığı, arsa sahibine teslim edeceği bağımsız bölümlerin müteaahit açısından hizmet işi olduğu, müteahhide düşen arsa payının gerçeğe uygun değer üzerinden arsa maliyeti olarak finansal tablolara alınması, müteahhide ait olan dairelerde hasılatın belirli bir anda raporlanması, arsa sahibine kalacak dairelerin inşaat taahhüt sözleşmesi olarak kabul edilerek hasılatın zamana yayılı olarak tanınması, her yılın kârlılık rakamının ilgili yılda Kâr veya Zarar Tablosunda gösterilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.