Bilişim profesyonellerinin işe ilişkin tutumları ve farklı kültür seviyeleri arasındaki ilişki

Ulusal ve organizasyonel kültüre kıyasla kişilerin davranışlarının şekillenmesinde daha belirleyici olan kültür meslek kültürü olmasına rağmen konu hakkında gerçekleştirilen çalışma sayısı oldukça kısıtlıdır. Bu durum bilişim sistemleri/kültür literatüründe de önemli bir eksiklik olarak göze çarpmakta, pek çok araştırmacı tarafından da önerildiği üzere derinlemesine araştırılması gereken bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Aynı literatürdeki bir başka eksiklik ise, farklı kültür seviyelerini bir araya getiren araştırma modellerinden ziyade çalışmaların genellikle sadece bir kültür düzeyine odaklanmasıdır. Bu tez çalışmasının amacı, geçerli ve güvenilir bir araştırma modeli sunarak bilişim çalışanlarının iş tatminlerini etkileyen kültürel seviyelerin ortaya çıkarılmasıdır. Bu amacı gerçekleştirebilmek için, karma yaklaşım yöntemlerinden birisi olan keşfedici ardışık tasarımdan (nitel kısmın dominant olup bir sonraki aşama olan nicel kısım için veri sağlaması), Yapılandırmacı Gömülü Teori yaklaşımının süreçleri kullanılarak faydalanılmıştır. Araştırmanın nicel kısımda, sektörde en az on yıl tecrübeye sahip on bir bilişim profesyoneli ile yarı-yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Elde edilen verilerin QDA Miner yazılımı kullanılarak kodlanması ve analiz edilmesi sonrasında bilişim mesleğini temsil eden on farklı kültürel değer ortaya çıkarılmıştır. Bunlar: adaptasyon, açık iletişim, haz, takım çalışması, müşterilerin bitmeyen/belirsiz/beklenmedik ihtiyaçları, üst yönetim desteği, sosyal imaj, grup bilinci, teknik jargon ve görev sınırlarının belirsizliğidir. Bu süreci takiben başlatılan nicel kısımda ise ilk olarak elde edilen kültürel değerlerin ölçülebilir hale getirilmesi amaçlanmıştır. Bunu yapabilmek için literatürden ve mülakatlardan derlenen bir soru havuzu oluşturulmuştur. Elde edilen soru havuzu hem uzman paneli hem de pilot çalışma verileri ile incelenmiş, sonuç olarak her bir kategoriyi en iyi temsil edecek şekilde on soruluk formatif bir yapıya sahip meslek kültürü değişkeni ortaya çıkmıştır. Ulusal kültürü ölçmek için Hofstede'nin Değerler Anketi'nden, organizasyonel kültürü ölçmek için ise Wallach tarafından geliştirilen Organizasyonel Kültür İndeksi'nden faydalanılmıştır. Sonuç olarak, önerilen araştırma modeli Yapısal Eşitlik Modellemesi kullanılarak test edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, organizasyonel ve meslek kültürünün, iş tatmini üzerinde anlamlı (p=0,00) ve pozitif (0.258 and 0,438) etkisi bulunurken, ulusal kültürün herhangi bir etkisi tespit edilememiştir. Bunun yanında, iş tatmininin mesleki bağlılık üzerine olan pozitif ve anlamlı etkisi de 0,05 anlamlılık düzeyinde doğrulanmıştır (p=0,000). Bu sonuçlara göre, bilişim profesyonellerinin organizasyonel kültüre kıyasla meslek kültürlerine daha fazla adapte oldukları ve bu durumun onların iş tatmini olumlu düzeyde etkilediği ortaya çıkmıştır. Bu yüzden, bilişim meslek kültürünün diğer iki seviye kültüre kıyasla iş tatmininde daha belirleyici bir etkisi olduğu ve sonuçta bilişim çalışanlarının mesleki bağlılıklarını arttırdığı söylenebilir.