Atık yönetiminde mali araçların rolü: Türkiye ve seçilmiş ülke uygulamaları

İnsan faaliyetleri sonucunda her geçen atık miktarı artmakta; kentleşme, sanayileşme, nüfus artışı ve değişen tüketim alışkanlıkları bu süreci hızlandırmaktadır. Doğada uzun süre kaybolmadan kalan atıklar çevresel, ekonomik ve sosyal sorunlara yol açmaktadır. Kontrol altına alınmadığında atıklar ciddi riskler oluşturmaktadır. Bu nedenle, atıklarla mücadele büyük önem taşımakta olup, etkin bir atık yönetimi için hukuki düzenlemeler, mali araçlar ve bilgilendirici politikaların uygulanması gerektiği ifade edilmektedir. Akademik çalışmalar incelendiğinde, atık yönetiminde kullanılan mali araçları ele alan çalışmaların sınırlı düzeyde olduğu görülmektedir. Bu çalışmanın amacı, atık yönetiminde kullanılan mali araçların etkinliğini Türkiye ve seçilmiş ülkeler olan Danimarka, Finlandiya, Almanya, İsveç, Fransa, Norveç, Macaristan ve Slovakya'da ortaya koymaktır. Bu doğrultuda, Türkiye ve seçilmiş ülkelerde kullanılan mali araçlar ele alınmakta ve Türkiye için uygulanabilir öneriler ortaya koyulmaktadır. Çalışmada mevcut literatürdeki akademik kaynaklar ve güvenilir ikincil veriler ele alınarak betimsel bir analiz yapılmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde atık ve atık yönetiminin kavramsal çerçevesi ortaya koyulmaktadır. Devamında, Türkiye'de ve seçilmiş ülkelerde atık yönetiminde kullanılan mali araçlar ele alınmaktadır. Son bölümde ise Türkiye ve seçilmiş ülkelerdeki mali araçlar karşılaştırılmakta ve Türkiye için çıkarımlar ile önerilerde bulunulmaktadır. Çalışma sonucunda, Türkiye'nin son yıllarda atık yönetimi alanında çeşitli politika adımları attığı görülmektedir. Bu adımlar arasında döngüsel ekonomi uygulamaları, sıfır atık girişimleri, plastik poşet kullanımına yönelik vergi düzenlemesi ve depozito iade sistemi yer almaktadır. Bununla birlikte, mevcut atık yönetimi uygulamaları henüz istenilen düzeye erişmemiş olup, Türkiye'nin geri dönüşüm oranları seçilmiş ülkelerin belirgin biçimde gerisinde kalmaktadır. Bu doğrultuda, mali araçların çeşitlendirilmesi, mevcut politikaların güçlendirilmesi ve toplumsal farkındalık düzeyinin artırılması, sürdürülebilir ve etkin bir atık yönetim sistemi için kritik öneme sahiptir.