Taahhüt tabanlı çok etmenli sistemlerde istisnai durumlar üzerine otomatik akıl yürütme

İstisnai durumlar insanların hayatında önemli bir yer oluşturmaktadır. Bir kişi göreviyle ilgili üzerine düşeni yapmadığından, veya bulunulan ortamdan kaynaklanan nedenlerden dolayı işler planlandığı gibi gitmediğinde, beklenmedik durumlar oluşur. İnsanların istisnai durumlarla karşılaştıklarında normal çalışmalarına geri dönebilmeleri için bunlarla başa çıkmaları gerekir. Fakat bu, insanlar için başarması kolay bir iş değildir. Öncelikle, bir şeylerin yanlış gittiğini anlamalıdırlar (tespit). Daha sonra, sorunun neden kaynaklandığını bulmalıdırlar (teşhis). Bunlara ek olarak, bazı durumlarda ileride istisnai bir durum oluşacağını önceden belirlemek bu durumu önlemek için gerekli adımların atılmasına yardımcı olur (öngörü). Bunlara dayanarak, bu tezde etmenlerin istisnai durumlar üzerine otomatik olarak akıl yürütmelerini öneriyoruz. Problem alanlarını çok etmenli sistemler olarak modelleyip, etmenler arasındaki etkileşimi taahhütler ile şekillendiriyoruz. İstisnai durumlarla başa çıkabilmek için mantık tabanlı otomatik metodlar sunuyoruz. Bu metodların geçerliliğini ve bütünlüğünü ispatlıyoruz. Bu metodları, oluşabilecek istisnai durumlar açısından farklı karakteristikleri olan sosyal ağlar ve e-ticaret alanlarında inceliyoruz. Bu tezdeki katkılarımız üç tanedir. İlk olarak, literatürde yer alan istisnai durumların kapsamını sadece taahhüt ihlali ile sınırlı kalmayacak şekilde genişletiyoruz. İkinci olarak, istisnai durumları daha oluşmadan fark edebilecek model denetleme tabanlı bir öngörü sistemi sunuyoruz. Son olarak, taahhütler arasındaki zamansal ilişkileri bir etmenin işleyişinde neyin yanlış gittiğini teşhis edebilmek için inceliyoruz.