Aydın Efeler'de erken ek gıdaya başlamanın anne sütüyle beslenme üzerine etkisi: 2015 yılında kesitsel bir çalışma

GİRİŞ Aydın Efeler'de 6-24 ay bebeği olan annelerin emzirme durumlarını, süresini ve etkileyen faktörleri, bebeklerin anne sütü alma, ek gıdaya başlanma durumlarını ve etkileyen faktörleri, erken ek gıdaya başlamanın anne sütüyle beslenme üzerine etkisini ortaya çıkarmak hedeflenmiştir. GEREÇ VE YÖNTEM Araştırmamız tanımlayıcı ve kesitsel bir çalışma olarak tasarlanmıştır. Aydın ili Efeler ilçesinde bulunan Aile Sağlığı Merkez'leri (ASM) çalışmanın evrenini oluşturdu. Örneklem seçiminde çok aşamalı örneklem metoduyla kullanıldı. Örneklem büyüklüğü 348 olarak belirlendi. Seçilen ASM'lere 01 Şubat-30 Nisan 2015 tarihleri arasında başvuran 6-24 aylık bebeği olan annelerle (n=348) yüz yüze görüşülürek anket uygulandı ve onamları alındı. Anket uygulandığı sırada emzirmekte olan annelere 6 ay sonra ulaşarak anket formundaki iki soru tekrar soruldu. Veriler SPSS 18.0 istatistik programıyla oluşturulan veri tabanına işlenerek istatistiksel değerlendirme yapıldı. BULGULAR Annelerin yaş ortalaması 29,21±5,11 idi. Bebekler ortalama olarak 13,45±5,08 aylıktı. Bebeklerin %46,3'ü erkek, %53,7'si kızdı. Bebeklere ilk gıda olarak annelerin %95,7'si kolostrum vermişti. Gelir düzeyi yüksek olan annelerin ilk besin olarak anne sütünü tercih etme oranları diğerlerine göre daha fazla idi.. Doğum sonrası annelerin %88,2'si ilk 1 saat içinde anne sütüne başlamıştı. Bebeklerin %64,5'i halen emzirilmekteydi, %42,2'si emzik kullanıyordu. Bebekler ortalama olarak 10,62±5,06 ay emzirilmişti. Doğum şekli ve emzik kullanılmasının emzirme süresini etkilediği saptandı. Sezaryenle doğan ve emzik kullanan bebeklerin diğerlerine göre daha kısa emzirildiği görüldü. Emzirme döneminde annelerin %90,2'si bebeği ile geceleri aynı odada kalmıştı. Bebekleri ile geceleri aynı odada kalan annelerin toplam emzirme süreleri daha uzundu. Tek başına anne sütü alma süresi ortalama 5,07±1,62 ay ve ilk 6 ay tek başına anne sütü alma oranı %56,0'dı . Annelerde en sık görülen emzirme problemleri sırasıyla meme başında yara ve çatlak oluşması (%49,7), tecrübesizlik (% 6,6) , mastit (%3,7) idi. Annelerin %35,5'i emzirmeyi kesmişti ve en sık emzirmeyi kesme nedenleri sırasıyla bebeğin memeyi almaması (%17,5), sütün yeterli miktarda gelmediğini düşünme (%13,2), bebeğin yeterli kilo alamaması (%4,6) idi. Emzirmeyi kesen annelerin toplam emzirme süreleri emzirmeye devam edenlere göre daha kısaydı. İlk ek gıda olarak; annelerin %49,1'i yoğurdu tercih etmişti. Annelerin %37,9'u altı aydan önce ek gıdaya başlamıştı. Anneler en sık ek gıda başlama nedeni olarak sırasıyla doktor önerisi (%58,9), bebeği daha iyi beslemek (%26,2) anne sütünün yetmemesini (%23,6) belirtmişlerdi. Emziren annelerle 6 ay sonra tekrar görüşüldüğünde %63,6'sı emzirmeye devam etmekteydi. Emzirmeyi kesenlerin en sık kesme nedeni sırasıyla bebeğin 2 yaşına gelmesi (%30,8), bebeğin memeyi almaması (%21,8) ve sütün yeterli gelmemesi (%20,5) idi. Annenin yaşı, emzirme durumu, emzik kullanma durumu ile erken ek gıda başlama zamanı arasında anlamlı ilişki görüldü. Annenin 29 yaşından genç olması, emzirmeye devam etmemesi ve emzik kullanımı erken ek gıdaya başlanması açısından risk faktörleriydi. SONUÇ Çalışmamızda Aydın Efeler'de erken ek gıdaya başlama oranı Türkiye ortalamasına göre yüksek bulunmuştur. Ek gıdaya başlanma konusunda halen sıkıntılar yaşanmaktadır ve ülkemizde son beş yılda erken ek gıdaya başlama oranı artmıştır. Bu sonuç eğitimin en etkili biçimi olan yüz yüze eğitimin yetersizliğini göstermektedir. Kalıcılığı olan eğitici uygulamaların gerçekleştirilmesi ile bebeklerin tek başına anne sütü ile beslenme süresini uzatacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Anne sütü, emzirme, emzirme süresi, ek gıda.