Regioselective ring opening reactions of aziridine-2-phosphonates and aziridine based chiral ligands for catalytic, asymmetric azomethine ylide cycloadditions and aza-henry reaction

Aziridinler üçlü halkaya sahip küçük heterohalkalı bileşikleridir. Bu yapılar azot içeren biyolojik olarak aktif bir çok bileşiğin sentezi için önemli başlangıç maddeleridir ve farklı organik bileşiklerin metal katalizörlü asimetrik sentezinde de kiral ligand olarak kullanılmaktadır. Bu tezin ilk kısmında rasemik ve kiral formunda olan farklı aziridin-2-fosfonatların halka açılma tepkimeleri çalışılmıştır. HCl ile alanseçici halka açılma tepkimesi -amino--klorofosfonatları % 60-95 verimle oluşturuken aynı tepkime H2SO4 varlığında alkoller ile tekrarlandığında -amino--alkoksifosfonatlar % 35-91 verimle elde edilmiştir. Bu tezin ikinci kısmında aziridin ana iskeletine sahip kiral ligandların bir geçiş metali varlığında azometin ylidlerin elektronca fakir dipolaraofiller ile 1,3-dipolar halkasalkatılma (1,3-DC) tepkimesi ile çoklu sübstite pirolidin yapılarının elde edilmesindeki performansları araştırılmıştır. Aziridin ana iskeletine sahip olan ferrosenil aziridinil methanol bileşiklerinden (FAM) oluşan küçük bir kiral ligand kütüphanesi grubumuzda oluşturmuş ve farklı tepkimelerde katalizör olarak performanslarını test edilmiştir. Bu çalışmada ise farklı geçiş metalleri ile 12 adet FAM kiral ligandının azometin ylidlerin 1,3-DC tepkimesinde taraması yapılmış ve Ag-CFAM4 katalizör sisteminin pirolidin yapılarını % 95 verim ve % 99'u bulan ee ile oluşturduğu görülmüştür. Yine bu çalışma kapsamında aynı kiral ligandların performansı Organik Kimyada önemli bir C-C bağı oluşturma tepkimesi olan aza-Henry tepkimesinde denenmiştir. İdeal koşulların belirlenmesi sonucunda en iyi katalizör sisteminin Zn-PFAM1 olduğu görülmüş ve nitroalkanların Boc-sübstite iminlere eklenmesi sonucunda beklenen ürünler % 88'i bulan verim ve % 71'e varan ee ile izole edilmiştir.