Bağımlı muhasebecilerin bilgi ifşasında bulunmalarının planlı davranış teorisi kapsamında incelenmesi

Muhasebe hileleri kamu yararına yönelik ciddi bir tehdit oluşturmaktadır ve bilgi ifşasında bulunma en etkili hile ortaya çıkarma mekanizmalarından biri olmaya devam etmektedir. Araştırmanın amacı, bilgi ifşası kavramına yönelik olarak, bağımlı muhasebecilerin bilgi ifşasında bulunma davranışının Planlı Davranış Teorisi (PDT) kapsamında incelenmesidir. Bu çerçevede, çalışmada birinci bölüm denetim, denetim türleri ve denetçi, ikinci bölüm hile ve bilgi ifşasında bulunma, üçüncü bölüm ise uygulama kısmından oluşmaktadır. Bağımlı muhasebecilerin önemli bir muhasebe hilesini ihbar etme niyetlerini modellemek için PDT hile üçgeni ile entegre edilmiştir. Bu bağlamda araştırma modelinin ölçümü için SmartPLS 4.1.0.6 paket programı kullanılmıştır. Ölçüm modelinin ardından SmartPLS 4.1.0.6 paket programı kullanılarak hipotez testi için yapısal model değerlendirilmiştir. Araştırma, Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği'nden (TÜRMOB) elde edilen veriler doğrultusunda belirlenen örneklem kapsamında, basit tesadüfi örnekleme yöntemiyle Türkiye genelinde uygulanmıştır. Bağımlı 410 muhasebeciden alınan yanıtlara dayanan sonuçlar, bilgi ifşasında bulunma konusundaki tutum, öznel norm, kontrol algıları ve ifşa niyeti düzeylerinin yüksek olduğunu göstermiştir. Ayrıca algılanan öznel norm ve tutumun bilgi ifşasında bulunma niyeti üzerinde doğrudan etkiye sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öte yandan algılanan davranışsal kontrolün ifşa niyeti üzerinde doğrudan bir etkisi olmadığı gözlemlenmiştir. Bulgular, bağımlı muhasebecilerin bilgi ifşasında bulunma niyetini açıklamak ve tahmin etmek için entegre teorik modelin kullanılmasına yönelik kanıtlar sunmaktadır. Ayrıca, gerek kurumsal etik kültürünü geliştirmek isteyen kurumlar ve düzenleyiciler ile, gerekse de ihbar niyetini etkileyen çevresel ve bireysel faktörleri anlamaya çalışan araştırmacılar için yol gösterici olacaktır.