YBM uygulamalarının önündeki engeller ve kolaylaştırıcılar: Türk inşaatında kamudaki işverenlerin bakışı ve deneyimleri

İnşaat sektörü şimdiye kadar teknolojik gelişmelerin, etkilerini en az gösterdiği sektörlerin başında gelmektedir. Ancak inşaat sektöründe de özellikle son dönemlerde teknolojik gelişmelere bağlı bir değişim süreci yaşanmaktadır. Özellikle Yapı Bilgi Modellemesi(YBM) sayesinde inşaat sektöründe yeni bir dönemin başladığı görülmektedir. YBM'de yaşanan gelişmeler sayesinde verimliliğin daha yükseldiği, paydaşların toplam eforlarını en aza indirgedikleri ve işbirliklerini maksimum seviyeye çıkarmayı amaçladıkları gözle görülmektedir. Ancak özellikle YBM'den tam anlamıyla faydalanabilmek için gidilecek çok uzun bir yol bulunmaktadır. YBM'yi tam anlamıyla projelerde başarılı bir şekilde uygulayabilmek ve YBM'den tam verimle faydalanabilmek için önünde birçok engel bulunmaktadır. Ayrıca firmalar bu engelleri aşmak için bazı yöntemler kullanmak için çabalamaktadır. Bu makale, bu engelleri ve bu engelleri aşmak için kullanılan faktörleri Türkiye'deki inşaat projelerinde işveren rolündeki firmalar açısından incelemektedir. Bu amaçla, öncelikle geniş bir literatür taraması yapılmıştır. Literatür taramasına göre engeller ve bu engelleri aşmak için kullanılan faktörler listelenmiştir. Bu maddeler sektör seviyesinde, şirket seviyesinde ve proje seviyesinde olmak üzere üç etki alanına ayrılmıştır. Sonraki adımda ise, projenin başında belirlenen işveren firmalarla vaka analiz çalışmaları için görüşülmüştür. Bu faktörlerin incelenmesi esnasında, Türkiye'nin inşaat sektöründeki 10 kamu işveren şirketinden 31 katılımcı ile görüşülmüştür. Bu katılımcılarla, literatür taraması sonrasında belirlenen, BIM teknolojilerinden faydalanırken karşılaşılan engellerin ve bu engelleri aşmak için kullanılan faktörlerin ne kadar efektif olduğunu değerlendirmek için 18 vaka çalışması yapılmıştır. Vaka çalışmalarında, katılımcılardan yaşadıkları deneyimleri baz alarak bu faktörlerin etkisini 1'den 5'e kadar değerlendirmeleri beklenmiştir. Bu değerlendirmelere göre her bir faktör için ortalama önem derecesi hesaplamıştır. Bu analizlerden çıkan sonuçlara göre, YBM uygulamalarının başarılı olması için engel teşkil eden faktörler ve bu engelleri aşmak için kullanılabilecek faktörler belirlenmiştir. Ayrıca katılımcılardan sayısal değerlendirmenin yanında, deneyimledikleri farklı bariyerler varsa onları da anlatmaları beklenmiştir. Veri toplandıktan sonra, bu araştırmaya dahil edilen projeler YBM-uygulanmış ve YBM-uygulanmamış projeler olarak ikiye ayrılmaktadır. Bu iki grubun sonuçları karşılaştırmalı analiz kullanılarak karşılaştırılmıştır. Profesyoneller tarafından yapılan değerlendirmeler sonucunda son dönemdeki zorlu ekonomik koşulların, yüksek maliyetlerin, YBM'nin projeye olan faydalarının tam anlaşılamamasının en önemli engeller olduğu gözlemlendi. Diğer bir taraftan ise, YBM'nin açık avantajlara sahip olması, kullanımının kolay olması, şirketlerin YBM'ye karşı pozitif tutumu, işveren memnuniyeti ve işveren talebi ise YBM'nin kullanımını arttıran en önemli faktörler olarak gösterildi. Ayrıca proje türlerine göre hangi engellerin ve hızlandırıcı faktörlerin de öne çıktığı bu araştırma sonuçlarına göre değerlendirilmiştir. Sektör seviyesindeki engellerin en çok rafineri projelerini etkilediği görülürken, şirket seviyesindeki engeller en çok hastane inşaatlarında etkisini göstermiştir. Proje seviyesindeki bariyerlerin ise en çok bina projelerinde etkili olduğu ve BIM kullanımını olumsuz yönde etkilediği görüşmüştür. Çalışma kapsamında bu bulgulara ve bu bulguların değerlendirilmesine göre bazı öneriler yapılmıştır.