Bartın-Kirazlıköprü Baraj havzasında arazi kullanım durumunun su verimi açısından irdelenmesi

Bartın-Kirazlıköprü Barajı, yapımına ilk olarak 1999 yılında başlanmış ve halen inşaatı devam etmektedir. Yaklaşık olarak 865 km2'lik havzanın suyunu toplamayı hedefleyen tüm Bartın Çayı havzasının hemen hemen yarısını oluşturan baraj havzası, Ulus Çayı'nın büyük bir kısmı ile Abdipaşa Beldesi'nde bu çaya dâhil olan Ovacuma ana çayı ve kollarını içermektedir. Yaklaşık yarısı orman, üçte birinden fazlası ziraat alanları ile kaplı havzanın geriye kalan kısımları sırasıyla köy yerleşimleri, ormansız orman toprağı, kumul, tesis ve kayalıklardan oluşmaktadır. Bu çalışmada havzadaki arazi kullanımları, baraj su planlamasına esas teşkil etmesi açısından irdelenmiştir. Arazi kullanımlarındaki uygunluk ve eksiklikler bu çerçevede ele alınmıştır. Bu kapsamda, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) kullanılarak, yükseltisi 60 ile 1600 m arasında değişmekte olan havza, 100 m'lik yükselti kuşaklarına ayrılmış, her kuşakta ağırlıklı ortalamaları ile arazi kullanımları tespit edilmiş ve Thornthwaite metodu ile her kuşağın su bilançosu ortaya konulmuştur. Çalışma sonuçlarına göre, ilk 600 m'lik yükselti kuşaklarında ortalama %46 civarında yer kaplayan ziraat alanları, her 100 m'de yaklaşık %10 azalarak 900 m'de %17'ye düşmektedir. Köy yerleşimleri ise ziraat alanlarının çevresinde %5'i geçmeyen oranda yer kaplamaktadır. Bununla birlikte, orman alanlarının oranı, ilk 200 m'de ortalama %28 olup, ağırlıklı olarak yaprak döken ormandır. 200 ile 600 m yükseltiler arasında ortalama %50 olan orman alanının oranı her 100 m'de yaklaşık %10 artarak 1000 m'de %90'a varmıştır. Bu yükseltide geri kalan %10'luk dilimi ise ziraat alanları kaplamaktadır. 1200 m'ye kadar, oran olarak ağırlığını koruyan yaprak döken türler, bu ağırlığı daha sonra karışık türlere bırakmıştır. 1000 ile 1100 m arasında ise ziraat alanlarının oranı %3'e düşmekte, sonrasında 1600 m'ye kadar hemen hemen görülmemektedir. 1100 m'den en yüksek seviye olan 1600 m'ye kadar hemen hemen orman alanının hâkim olduğu kuşaklar yer almaktadır. Havzada yükseltinin artmasıyla birlikte, sıcaklığın azalması ve yağışın artması dolayısıyla evapotranspirasyon oranı yaklaşık yarı yarıya azalmıştır. Öte yandan arazi kullanımı dikkate alınarak yapılan hesaplama, ham hesaplamaya nispeten evapotranspirasyon oranının %5 civarında daha yüksek olduğunu ortaya koymaktadır. Bunda yüksekliğin artmasıyla birlikte orman örtüsünün ağırlık kazanması rol oynamaktadır. Su döngüsü ve bilançosu açısından oldukça önemli olan arazi kullanımının, orta ölçekli bir baraj havzasında güncel durumunun tespit edildiği bu çalışma, sürdürülebilir bir baraj havzası planlaması için ışık tutabilecek niteliktedir. Anahtar Kelimeler Baraj havzası, arazi kullanımı, yükselti kuşakları, su bilançosu.