Belediyelerde iç kontrol sisteminin etkinliğinin değerlendirilmesi

İç kontrol sistemi, kamu idarelerinin hedeflerine ulaşması sırasında ortaya çıkacak her türlü riski tespit edip önlemek, varlıklarını korumak, hesap verebilirliği sağlamak, işlemlerin ekonomik, verimli, etkili ve hukuka uygun şekilde gerçekleşmesini sağlamak amaçlarıyla idareler tarafından belirlenen prosedürler bütünüdür. Ülkemizdeki kamu idarelerinde 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu ile uygulanması zorunlu hale gelen bu sistemin, 2020 yılı itibariyle belediyelerde ne kadar etkin uygulandığı çalışmamızda araştırma konusu olmuştur. Çalışmamız üç farklı incelemeyle yapılmıştır. Yapılan çalışmanın birincisi; Sayıştay tarafından yayımlanmış bulunan 2019 yılı Dış Denetim Genel Değerlendirme Raporu'nda belediyelerde en çok tespit edilen hataların iç kontrolle ilişkisi incelenmiştir. Çalışma neticesinde eğer iç kontrol belediyelerde etkin uygulansaydı gelir getirici faaliyetlerinde, taşınmazlarının kullandırılmasında, mali tablolarının hazırlanmasında, borçlanmalarının yapılmasında, personel harcamalarında yapılan hataların birçoğunun yapılmayacağı anlaşılmıştır. Yapılan çalışmanın ikincisi; iç kontrolü etkin uygulayan bir holdingin üst düzey yöneticisi ile iç kontrole ilişkin mülakat yapılmıştır. Çalışmamızın amacı belediyelerde iç kontrolün etkinliğini ölçmek olmasına rağmen özel sektörde yer alan bir şirketin iç kontrol sistemi ile ilgili araştırma yapılmasının sebebi, iç kontrolü etkin uygulayan bir şirketin yaptığı uygulamaları anlamak ve bu uygulamaların belediyelerde uygulanıp uygulanmadığını anlamaktır. Mülakat sonucunda Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği'ndeki ifadelerin hepsinin ilgili şirkette uygulandığı, yazılı olarak kurallara bağlandığı, yazılı olmayan hususların da şirket çalışanları tarafından teamül gibi uygulandığı sonucuna ulaşılmıştır. Yapılan çalışmalardan üçüncüsü; Ankara'da yer alan 9 adet belediyenin 202 harcama yetkilisine Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği'nde yer alan ve özel sektörden esinlenerek oluşturulan toplam 79 ifadelik bir anket uygulanmıştır. Yapılan çalışmalar bir arada değerlendirildiğinde harcama yetkililerinden alınan anket cevaplarına göre belediyelerde iç kontrol sistemi orta seviye hatta bazı bileşenler için orta seviyenin de üzerinde uygulanmaktadır. Ancak gerek Sayıştay Denetim Raporlarında, gerek Sayıştay Dış Denetim Genel Değerlendirme Raporlarında en çok hatalar belediyelerde yer almaktadır. Yine aynı şekilde Sayıştay tarafından yayınlanmış olan iç kontrol analiz çalışmasında da belediyeler genel olarak en düşük puana sahip kamu idareleri olarak karşımıza çıkmaktadır.