Bir karma kuruluşlu cümle türü olarak Türkçede aktarma cümleleri

Aktarma cümleleri, düşünüleni ya da söylenileni içerdikleri alıntılar ile çeşitli biçimlerde aktaran karma kuruluşlu cümlelerdir. Literatürde yapıca iç içe birleşik cümle olarak adlandırılan yapı, işlevce aktarma cümlesidir. Bu yapıdaki iç cümleye karşılık gelen alıntı veya aktarma, aktarılan cümle adını alır. Aktarılan cümlenin ana cümle yüklemine bağlanmış ya da katılmış şekli de bir bütün olarak aktarma cümlesini ifade etmektedir. Aktarma cümlesi, aktaranın bakış açısı ve konuşurun tutumu esasında şekillenen dolaysız aktarma cümlesi ve dolaylı aktarma cümlesi olarak iki türde görülmektedir. Bu çalışmada Türkçede aktarma cümlesi kuruluşu art-zamanlı ve sentaktik temelli yaklaşımla incelenmiştir. Doküman incelemesi yöntemi ile taranan metinlerden aktarma cümleleri belirlenmiştir. Belirlenen aktarma cümleleri dönemlere göre unsurlarının diziliş ve kuruluş ilişkileri bağlamında incelenerek değerlendirilmiştir. Türkçenin karma kuruluşlu yapı üretiminin Orhun Türkçesinden günümüze gelinceye kadar seçili metinlerle takibi yapılarak unsur dizilişinin ortaya çıkardığı çeşitlilik gösterilmeye çalışılmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda aktarma cümlesi kuruluşlarında yüklem olarak ti- fiilinin, katılma biçimi olarak nesne unsurunun, unsur sayısı bakımından üç unsurlu dizilişlerin ve son olarak aktarmanın türü bakımından dolaysız aktarma cümlelerinin öne çıktığı sonucuna varılmıştır.