Birinci basamağa başvuran hastaların giyilebilir teknolojilerin sağlıkta kullanımına ilişkin bilgi ve farkındalık düzeyleri

Amaç: Bu çalışma ile Antalya il merkezindeki aile sağlığı merkezlerine başvuran hastaların, giyilebilir teknolojiler ve bu teknolojilerin sağlık alanındaki yansımalarına ilişkin bilgi ve farkındalık düzeylerini ölçmek hedeflenmektedir. Böylece farkındalık yaratılarak toplumun bilinçlendirilmesine katkı sağlanması ve ilerleyen dönemde sağlık alanında tanı, tedavi ve izlem gibi uygulamalarda kolaylık sağlayabilecek verilerin literatüre kazandırılması amaçlanmaktadır. Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel bir çalışma olan araştırmamız, anket yöntemi kullanılarak yüz yüze uygulanmıştır. Çalışmaya katılmayı kabul eden katılımcılara üç bölümden oluşan bir anket uygulanmıştır. Anketin ilk bölümünde, katılımcıların sosyodemografik verileri, sağlık alışkanlıkları ve giyilebilir teknolojik cihazlar hakkındaki farkındalıklarına yönelik çeşitli önermeler yer almaktadır. İkinci bölümde, katılımcıların giyilebilir teknolojilerin sağlık alanında kullanımına ilişkin bilgi ve farkındalık düzeylerini değerlendirmeye yönelik 3'lü likert ölçeği içeren anket önermeleri bulunurken son kısımda ise, giyilebilir teknolojik cihaz kullanma durumu, ne amaçla kullandığı ve bu cihazlar hakkındaki çekinceleri gibi hususlara yönelik sorular sorulmaktadır. Elde edilen verilerin analizi, SPSS 27 (Statistical Package for the Social Sciences – IBM®) yazılımı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmada %95 güven aralığı kullanılmış ve p<0,05 düzeyi istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya, Antalya ilinde birinci basamağa başvuran 300 birey katılmış olup, katılımcıların %59,3'ünü kadınlar oluşturmaktadır. Yaş dağılımı 18 ila 79 arasında değişmekte iken, yaş ortalaması 40,04±16,39, ortanca yaş ise 40'tır. Öğrenim durumlarına göre, %46,7 ile üniversite mezunlarının ön planda olduğu görülmektedir. Çalışmaya katılan bireylerin %55,7'si giyilebilir teknoloji kavramını daha önce duyduğunu belirtirken, %25'i bu konuda yeterli bilgiye sahip olduğunu düşünmektedir. Katılımcıların %28'i giyilebilir teknoloji ürünü kullandığını ifade etmiş ve en sık kullanılan ürün grubunun akıllı saat ile bileklikler (%26,7) olduğu saptanmıştır. Giyilebilir teknolojik cihaz kullananların yaşlarının, kullanmayanlara göre anlamlı derecede daha düşük; eğitim düzeylerinin ise genel olarak daha yüksek olduğu gözlemlenmiştir. Ayrıca, kronik hastalığı olan bireylerde, olmayanlara kıyasla giyilebilir cihaz kullanma oranının daha düşük olduğu belirlenmiştir. Buna karşın, giyilebilir teknolojik cihaz kullanma durumu ile cinsiyet, aylık gelir, düzenli egzersiz yapma ve düzenli sağlık kontrollerine gitme durumu arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Giyilebilir teknolojilerin en sık kullanım amacının aksesuar özellikleri (%54,8) olduğu belirlenmiş, katılımcıların bu cihazlarla ilgili en önde gelen çekincesinin ise kişisel verilerin güvenliği (%43,3) olduğu saptanmıştır. Çalışmaya katılanların %82,3'ü giyilebilir teknolojik cihazların sağlık alanında kullanımını faydalı bulmaktadır. Katılımcıların %70,7'si bu teknolojilerin sağlıklı bir yaşam tarzına teşvik ettiğini belirtirken, %82'si giyilebilir teknolojileri gelecekte sağlık hizmetlerinin önemli bir parçası olarak görmektedir. Ayrıca, katılımcıların %65,7'si giyilebilir teknolojik cihazlarla toplanan verilerin sağlık hizmet sunucuları ile paylaşılmasına olumlu baktığını ifade etmiştir. Sonuç ve Öneriler: Çalışmadan elde edilen verilere göre, giyilebilir cihazlar hakkındaki farkındalık düzeyi ortalama olsa da bilgi düzeyinin düşük olduğu görülmektedir. Bununla birlikte, katılımcıların büyük çoğunluğunun giyilebilir teknolojilerin sağlık alanında kullanımını desteklediği dikkat çekmektedir. Toplumun, bu teknolojilerin avantajları ve dezavantajları konusunda bilgilendirilmesi ve bilinçlendirilmesi amacıyla çeşitli çalışmalar yapılması önerilebilir. Bu noktada, bireylerin en önemli çekinceleri arasında yer alan veri gizliliği ve ölçüm verilerinin doğruluğu konularında somut adımlar atılması önem taşımaktadır. Ayrıca, bu cihazların olası bedensel veya ruhsal olumsuz etkilerine yönelik araştırmalar yapılması ve insanların bu konudaki kaygılarının giderilmesi gereklidir. Üreticilerin, çok fazla özelliğe sahip, pahalı ve karmaşık cihazlar yerine; sınırlı sayıda özelliği, tıbbi otoritelerin onayı ile klinik kullanıma uygun standartlarda sunan, daha basit ve maliyet etkin cihazlar geliştirmesi, bu teknolojilerin kullanımını yaygınlaştıracaktır. Anahtar kelimeler: Giyilebilir Teknolojiler, Sağlık Teknolojileri, Birinci Basamak, Sağlık Hizmetlerinde Giyilebilir Teknolojiler, Giyilebilirler