Biyoloji felsefesinde insan varlığı sorunu

İnsan varlığı sorunu, birçok araştırma alanının ilgi odağında bulunup, son zamanlarda hızlı gelişen biyoloji felsefesinin de gündeminde önemli bir yere sahiptir. Biyoloji felsefesi, insanın canlı bir organizma olarak nasıl geliştiğini açıklamaya çalışırken, aynı zamanda kültürel özelliklerinin doğasına dair önemli ipuçları vermektedir. Bu çalışma, insanın biyolojik ve kültürel boyutlara sahip bir varlık olduğu varsayımından yola çıkarak hem felsefe hem de biyoloji felsefesi alanındaki ilgili görüşleri incelemeyi amaçlamaktadır. İnsanın özü konusundaki tartışma felsefi niteliğe sahip olduğu için araştırmanın ilk aşamasında klasik felsefede insan varlığını açıklayan başlıca kuramlar incelenmiştir. Bu kapsamda, insan varlığının farklı belirleyici niteliklerine vurgu yapan Aristoteles, Descartes, Kant ve Cassirer'in doktrinleri ele alınmıştır. İncelemenin gösterdiği gibi, söz konusu kuramlar insanı genel olarak düşünme edimi ve ona bağlı olan bilgi, değerler ve semboller üretebilme işleviyle tanımlamaktadır. Çalışmanın ikinci aşamasında ise, biyoloji felsefesindeki insan varlığının belirleyici özelliklerini açıklamaya yönelik görüşlere yer verilmiştir. Bu bölümde biyoloji felsefesinde kültürün ortaya çıkışı ile ilişkili olan son bulgular ve açıklamalar incelenmiş ve bilgi, kültürel aktarım ve ahlak gibi başlıklarla sınırlı kalınarak bu üç konuyla ilişkili güncel tartışmalar değerlendirilmiştir. En son, Türkiye'de biyoloji felsefesi alanında çalışmaları olan Ş.T. Duralı'nın insan görüşüne yer verilmiştir. Araştırmanın gösterdiği gibi, günümüz biyoloji felsefesinde, kültürün evrimsel sürecin bir ürünü olduğu ve insanın biyolojik yapı ve yaşam biçimi ile ilişkili bir olgu olduğu görüşü paylaşılmaktadır. Kültürel aktarımın dikey ve yatay şekilde gerçekleşebilmesi, kültürel evrimin biyolojik evrimden farklı ve onu hızlandıran önemli bir seçilim mekanizması olduğunu gösterebilir. Alandaki çalışmalar, ahlaki davranış ile ahlaki normlar arasında ayrım yaparak ahlaki davranışın türsel bir özellik ve adaptasyon türü olduğunu, ancak ahlaki normların kültürel evrimin ürünleri olduğunu ve toplumdan topluma değiştiğini göstermektedir. Çalışmada ayrıca, biyolojik süreçler bağlamında bilgi ve sembolik kodlamanın nasıl açıklandığı incelenerek, insan ürünü olan bilgi ile aynı olup olmadığı tartışılmaktadır. İncelemenin sonuçları, biyolojinin ve biyoloji felsefesinin, klasik felsefenin ortaya koyduğu birçok soru ve iddiayı denetlemek ve aydınlatmak için elverişli bir olgusal zemin sunduğunu göstermektedir. Tezimizde, insanın hem biyolojik bir varlık hem de kültürel evrimle şekillenen bir öznesinin olduğu ve insan varlığının bu iki boyutun birbirleriyle olan etkileşimlerinin ortaya konularak anlaşılabileceği sonucuna vardık. Anahtar Kelimeler: Ahlak, bilgi, biyoloji felsefesi, evrim, insan, kültür.