Bütünleşik kano modeli ve kalite fonksiyon yayılımı yöntemiyle döngüsel ürün tasarımı: PVC sektörü uygulaması

Firmaların döngüsel ekonomi ilkelerine uygun hareket etmesi, sürdürülebilirlik ve kaynak verimliliği açısından stratejik bir zorunluluk haline gelmektedir. Ürün tasarımı, kaynakların etkin kullanımı, atıkların azaltılması ve ürün ömrünün uzatılmasıyla bu süreçte kritik bir rol oynamaktadır. İlgili literatür incelendiğinde müşteri odaklı ürün tasarımının döngüsellik stratejileri dikkate alınarak üzerine yapılmış herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. Buradan hareketle bu çalışmanın amacı; Kano Modeli ve Kalite Fonksiyon Yayılımı (QFD) yöntemlerini bütünleşik bir şekilde kullanarak döngüsel ürün tasarımı sürecinde müşteri gereksinimlerini belirleyip bu gereksinimlerin firma tarafından nasıl karşılanabileceğini analiz etmektir. Uygulama, Trabzon ilinde PVC kapı ve pencere üretimi yapan bir firmada (Uzay Plastik A.Ş) gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla üç aşamalı bir uygulama süreci izlenmiştir. İlk aşamada PVC kapı ve pencere ürünleri için döngüsel ürün tasarımı özellikleri belirlenmiştir. İkinci aşamada döngüsel ürün tasarımında müşterilerin (tüketicilerin) istekleri, Kano modeline göre sınıflandırılmıştır. Bu amaçla kolayda örnekleme yöntemiyle seçilen toplam 409 müşteriye anket uygulanmıştır. Daha sonra ise üçüncü aşamaya geçilerek, müşteri isteklerinin firma tarafından teknik olarak nasıl karşılanacağını belirlemek amacıyla Uzay Plastik A.Ş.'de firmasında QFD uygulaması yapılmıştır. Bu aşamada ilk adımda müşteri özelliklerinin önem ağırlıkları hesaplanmış ve teknik gereksinimler belirlenmiştir. Daha sonraki adımda, Kalite Fonksiyon Yayılımı yöntemiyle müşteri istekleri ve teknik gereksinimler arasındaki ilişkileri belirlemek için bulanık dilsel ifadeler yardımıyla ilişki matrisi oluşturulmuş, teknik gereksinimlerin kendi aralarındaki korelasyonlar belirlenmiş ve Bulanık TOPSIS yöntemiyle teknik gereksinimler sıralanmıştır. Son adımda ise duyarlılık analizi yapılmıştır. Kano Modeli kullanarak elde edilen bulgulara göre müşteri isteklerinin 2 adeti heyecan verici özellik olmak üzere üç farklı kategoride sınıflandırılmıştır. Daha sonra bu özelliklerin ağırlıkları belirlenmiştir. Bunun sonucunda en yüksek öneme sahip ürün özelliği güvenilirlik olarak belirlenmiştir. Bulanık TOPSIS yöntemiyle teknik gereksinimlerin önem sıralamalarının belirlendiği analiz sonucunda; ürün tasarımının modüler şekilde yapılması en yüksek önceliğe sahip teknik gereksinim olarak ilk sırada bulunmuştur. Yapılan duyarlılık analizi sonucunda, farklı senaryoların teknik gereksinimlerin önem sıralamasını değiştirmediği tespit edilmiştir.