Çağdaş nekrotizan enterokolit skorlama sistemleri ve birbirlerine üstünlükleri

GİRİŞ VE AMAÇ: Nekrotizan enterokolit (NEK), yenidoğanlarda çoğunlukla prematüre bebekleri etkileyen, intestinal iskemiye bağlı mortalite ve morbiditeye neden olabilen, sepsis ve çoklu organ yetmezliğiyle komplike hale gelebilen önemli bir gastrointestinal acil durumdur. Bu durum NEK'i erkenden fark etmek ve önlemek için erken tanıma sistemleri gereksinimi doğurmuştur. Prospektif ve tek merkezli olan çalışmamızın amacı mevcut NEK skorlama sistemlerinin gücünü, geçerliliklerini ve birbirine üstünlüğünü test etmek olmuştur. Tüm skorlama sistemlerine (eNEC, NeoNEEDS, GutCheckNEC, 1500 gramdan küçük hastalar için yapılan GutCheckNEC) yönelik yapılan ilk çalışmadır. YÖNTEM: Prospektif olan çalışmaya Aralık 2022 ve Aralık 2023 tarihleri arasında geçen bir yıllık süreç içinde Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitesi'nde 37 gestasyonel hafta altında doğum öyküsü olan ve doğum sonrası ilk 24 saat içinde ünitemize yatışı yapılmış olan yenidoğanlar dahil edilmiştir. Term olma, kromozomal hastalık bulundurma, karın cerrahisi gereksinimiyle doğma, ilk 24 saati içinde yatışı yapılmamış olma, sağdan sola şant veya perfüzyon bozukluğuyla giden konjenital kalp hastalığı bulundurma, metabolik hastalık bulundurma, yaşamın ilk 48 saati içinde exitus kabul edilme, hipoksik iskemik ensefalopati tanısı ile hipotermi tedavisi almış olma kriterlerinden en az birini karşılayan yenidoğanlar ise çalışma dışı bırakılmıştır. Bell kriterlerine göre Evre 1 NEK ve beslenme intoleransı olarak değerlendirilen hastalar da hariç tutulmuştur. Kriterlere uyan 163 hastaya tanımlayıcı veriler ve skorlama sistemleri üzerinden istatistiksel analiz yapılmıştır. BULGULAR: Çalışmaya dahil edilen 163 hastanın %73,6'sının (n=120) doğum ağırlığı 1500 gramın üzerinde iken, %26,4'ü (n=43) 1500 gram ve altında doğmuştur. Cinsiyet dağılımı, erkek oranı %57,1 (n=93), kız oranı ise %42,9'dur (n=70). Gestasyon haftası için ortalama 32,72 haftadır. Evre 2 ve üzeri NEK hastalar çalışmaya dahil edildiğinden yalnızca bir hastada (%0,6) gözlenmiştir. Mortalite oranı %4,9 (n=8) saptanmıştır. Sepsis, hipotansiyon, antibiyoterapi kullanımı, PDA, umbilikal kateterizasyon, formüla ile beslenme, düşük gestasyonel hafta, düşük doğum ağırlığı, enteral beslenmeye geç başlanması durumları anlamlı olacak şekilde eNEC ve NeoNEEDS skorlarıyla ilişkili bulunmuştur. eNEC ve NeoNEEDS skorlarının her haftada aralarında pozitif ilişki bulunmuştur. GutCheckNEC <1500 gram için yapılan skorlama sisteminde ise 43 hasta yer almıştır. İstatistiksel analiz için anlamlı sayıya ulaşılamadığından istatistiği yapılamamıştır. SONUÇ: eNEC ve NeoNEEDS skorlarının her haftada aralarında pozitif ilişki bulunmuştur. Düşük APGAR skoru, sepsis, hipotansiyon, antibiyoterapi kullanımı, PDA, umbilikal kateterizasyon, formüla ile beslenme, düşük gestasyonel hafta, düşük doğum ağırlığı, enteral beslenmeye geç başlanması durumları literatürde de NEK için risk faktörü olarak bilinmekte olup; skorlamalarda da artan puanlarla ilişkili bulunmuştur. Ayrıca kolostrumlu ağız bakımı uygulaması düşük puanlarla ilişkili bulunmuştur. Gelecekteki çalışmaların çok merkezli ve daha uzun bir zaman periyodunu kapsayacak şekilde yapılması, daha değerli veriler sağlayabilir. Anahtar Kelimeler: Nekrotizan Enterokolit, NeoNEEDS, eNEC, GutCheckNEC, NEK, NEK skorlama, NEK risk, Yenidoğan