Cahit Sıtkı Tarancı hikâyelerinin psikanalitik açıdan incelenmesi

Hikâye etme sanatı, metinlerin belirli bir estetik düzeyde yazılmasını koşul kılar. Bilhassa anlatıcının bakış açısı ve yorumu, şahısları konuşturma biçimleri, vak'a zincirleri, zaman-mekân ögeleri hem öyküleme dizgesiyle hem verilmek istenen mesajla bütünleşmesi gerekir. Cahit Sıtkı Tarancı, kendini yazın dünyasına şiir poetikasıyla duyurur. Saf şiir anlayışına tabi olarak biçimbiçem örüntülerinde mükemmellik kaygısı güder. Eş zamanlarda cereyan eden hikâyeciliğinde şairlikten getirdiği bireysel duyuş tarzına bağlı imgeli dille kurgu ve anlatı seviyesi/biçimi görülür. Anlatı kişilerinin bilinçdışı istek ve ihtiyaçları olay örgüsünde vuzuh bulurken onların bilinçli yaklaşımlarına karışan kompleks/ruhsal karmaşa izlekleri belirlenir. Diğer yapı unsurlarının da ben merkeziyetçi yaklaşımı tamamladığı gözlemlenir. Carl Gustav Jung'un analitik psikoloji kuramı, kolektif bilinçdışına ait arketiplerin insana özgü evrensel bilgilerini içerir. Canlı varlığın yaradılışından itibaren taşıdığı duygu durumlarıyla dışa aktarımları 'ilksel imge/ilk ifade biçimleri' adlandırılmalarıyla açıklanır. Bu çıkış noktasından hareketle çalışmada, bireyin yaradılış doğasını betimleyen arketiplerin Tarancı öykülerindeki tezahür şekillerini ve niteliklerini tespit etmek amaçlanır. Cahit Sıtkı Tarancı'nın hikâyeleri, psikanalitik kapsamında incelendi. Yağmurdan Sonra Güneş ve Gün Eksilmesin Penceremden adlı kitaplarda yer alan seksen iki öykünün otuz altısı arketipler bağlamında tahlil edildi. Birinci Bölüm Psikanalitik Kuramlar ve Çalışmalar'da Sigmund Freud ve Psikanaliz, Alfred Adler ve Bireysel Psikoloji, Carl Gustav Jung ve Analitik Psikoloji alt başlıkları açıldı. Psişeye ilişkin bulguların ortaya çıkışı ve kurama ait olgular anlatıldı. İkinci Bölüm Cahit Sıtkı Tarancı'nın Hayatı, Edebî Kişiliği, Eserleri'nde yazarın ailesinden başlayarak çocukluk döneminde edebî kimliğini yapılandırma gayreti ve yapıtlarının arka planındaki his dünyası açıklandı. Üçüncü Bölüm Cahit Sıtkı Tarancı Hikâyelerinin Psikanalitik Açıdan İncelenmesi'nde ilkin seksen iki öyküdeki isim-içerik ilişkisi, olay örgüsü, bakış açısı ve anlatıcı, zaman, mekân, şahıs kadrosu değerlendirildi. Ardından seksen iki hikâye içerisinde analitik psikoloji kuramının izdüşümlerine bağlı olarak anne arketipinde dokuz; gölge arketipinde üç; anima arketipinde on dört; animus arketipinde üç; persona arketipinde üç; yeniden doğuş arketipinde bir; özben arketipinde üç hikâye çözümlendi. Özellikle anlatı kişilerinin alt eşikteki yetersizlik/aşağılık hislerinin eğilime dönüşmesi sonucu yabancılaşma, yalnızlık, umutsuzluk duyumlarına kapıldığı ve ruhsal karmaşayla kendini gerçekleştirme olgusundan uzaklaştıkları saptandı. Anahtar Kelimeler: Cahit Sıtkı Tarancı, Hikâye, Psikanalitik, Arketip, Kompleks, Yabancılaşma, Yalnızlık, Umutsuzluk