Çakal eriği (Prunus spinosa L.) meyvelerinin fiziksel, kimyasal ve antimikrobiyal özelliklerinin belirlenmesi

Bu çalışmada, doğada yaygın bir şekilde yabani olarak yetişen çakal eriği, kuş eriği, gövem, güvem gibi yöresel isimlerle anılan Prunus spinosa L. meyvesinin fiziksel, kimyasal ve antimikrobiyal özellikleri incelenmiştir. Örnekler Eylül-Kasım 2021'de, Batı Karadeniz Bölgesi'nde farklı rakımlarda olan Zonguldak Sipahiler ve Göldağı-Taşcılı bölgelerinden, Bartın'da ise Ulus bölgesinden orman içi açıklık alanlardan toplanmıştır. Çalışmada fiziksel özellikler bakımından meyve eni, boyu, ağırlığı, çapı ve çekirdek ağırlığı gibi özellikleri incelenmiştir. Üç bölgeden toplanan çakal eriği meyvelerin ölçümlerinin ortalaması şu şekildedir; meyve boyu (mm) 13,3, meyve eni (mm) 13,0, meyve ağırlığı (g) 1,49, meyve hacmi (cm3) 1,38 olarak bulunmuştur. Ayrıca meyve yoğunluğu (g/cm3) 1,08 olarak bulunmuştur. Şekil indeksi 1,03 olarak hesaplanmış ve meyve yuvarlak olarak bulunmuştur. Eş zamanlı olarak çekirdeklere yapılan ölçümlerde ise, üç bölgenin ortalama çekirdek boyu (mm) 8,99, çekirdek yüksekliği (mm) 5,41, çekirdek eni (mm) 7,13, çekirdek ağırlığı (g) 0,19, çekirdek iç ağırlığı (g) 0,05 olarak ölçülmüştür. Meyvenin et yüzdesi (%) 87,30 bulunmuştur. Bölgelerde meyve boyu, meyve eni ile meyve ağırlığı arasında pozitif yönde önemli korelasyon saptanmıştır. Göldağı-Taşcılı yöresinin diğer yörelere kıyasla varyans analizi sonuçlarına bakıldığında yükselti değişkeninin önemli olduğu ve bölgeler arası anlamlı farklılıklar olduğu görülmektedir. Göldağı-Taşcılı bölgesinin fiziksel ölçümlerinin yüksek çıkmasının rakımın yüksek olmasından kaynaklandığı düşünülmektedir. Kimyasal analizlerde ise, toplam kuru madde miktarı, rutubet miktarı, pH tayini, toplam asitlik, suda çözünür kuru madde miktarı belirlenmiştir. Üç bölgeden toplanan materyalin ortalama verileri toplam kuru madde (%) 24,8, rutubet miktarı (%) 75,1, suda çözünür kuru madde 16, kül miktarı (%) 3,21, pH 3,46, titre edilebilir asitlik (%) 2,32 olarak bulunmuştur. Kimyasal analizler arasındaki ilişkileri saptamak için verilerin değerlendirilmesinde SPSS programından Spearman korelasyon analizi ve Varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Sonuçlar %95 güven aralığında, p<0,05 düzeyinde çift yönlü olarak değerlendirilmiştir. Analizleri yapılan çakal eriği meyvelerinin kimyasal özelliklerinin istatistiksel açıdan farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. En büyük farklılık kül miktarı ve pH gruplarında görülmüştür. Bölgeler kıyaslandığında Bartın-Ulus bölgesi kimyasal özellikler bakımından diğer bölgelere göre ön plana çıkmaktadır. Duncan test analizine göre en ekşi erikler pH 3,37 değeri ile Göldağı-Taşcılı'dan alınan örneklerde tespit edilmiştir. Çalışmanın son basamağında ise çakal eriği meyvesinin saf özütünün Escherichia coli ve Staphylococcus aureus bakterilerine karşı etkinliği incelenmiştir. Antimikrobiyal analiz kapsamında disk difüzyon (inhibisyon zonu) yöntemi kullanılmıştır. Numune içeren petri kapları incelendiğinde tüm numunelerin yaklaşık olarak 14-20 (mm) arasında bir inhibisyon zonu oluşturduğu gözlemlenmiştir. En yüksek inhibisyon zonu S. aureus bakterisine karşı 'G' (Göldağı) numunesinde 20 (mm) olarak ölçülmüştür. E. coli bakterisine karşı en yüksek inhibisyon zonunu ise 'S' (Sipahiler) numunesinde 19 (mm) olarak ölçülmüştür. Tüm sonuçlar değerlendirildiğinde çakal eriği meyvesinin saf özütünün S. aureus ve E. coli bakterisine karşı antimikrobiyal özellik gösterdiği anlaşılmıştır.