Environmental risk assessment of e-waste in reverse logistics systems using MCDM methods

Teknolojik gelişmeler, sanayileşme, hızlı kentleşme ve nüfus artışı nedeniyle insan faaliyetlerinin çevre üzerindeki etkileri tüm dünyada gün geçtikçe artmaktadır. Üretim ve tüketim faaliyetlerinin genişlemesi, doğal kaynakların daha yoğun kullanılmasına yol açar. Bu yönelimin sonucu olarak ortaya çıkan atıklar, hem çevreyi ve hem de insan sağlığını tehdit eden bir seviyeye ulaşmıştır. Oluşan bu tehdidin sonucu olarak ise tersine lojistik kavramı gün geçtikçe önem kazanmaktadır. Bu çalışmada, floresan lambaların ters lojistiğindeki "çevresel risklerin", örneğin CO2 emisyonları, yakıt tüketimleri veya atıkların imha sürecindeki hava, su kirliliği riski vb. çevreye yaratabileceği olası zararlı etkilerin değerlendirilmesi ÇKKV problemi olarak ele alınmaktadır. Floresan lambalar, tehlikeli maddeler içerdiklerinden ve atıkları çevreyi ve insan sağlığını yüksek ölçüde tehdit ettikleri için vaka çalışması olarak incelenmiştir. Tezin ilk aşamasında, uzmanlardan veri toplamaya dayalı Analitik Ağ Süreci (ANP) yöntemi risk faktörlerinin ağırlıklarının hesaplanmasında kullanılmaktadır. . Belirlenen çevresel risklere karşı olası önlem stratejilerini değerlendirmek için Complex Proportional Assessment (COPRAS) yöntemi uygulanmaktadır. COPRAS metodu sonucu elde edilen çıktıları karşılaştırmak adına Elemination and Choice Translating Reality (ELECTRE) yöntemi uygulanmıştır. Bu iki yöntemin çıktılarının aynı olması sonucunda, tezin ikinci aşamasına geçilmiştir. Tezin ikinci aşamasında ise karar vericiler tarafından seçilen strateji konusunda çözüm sağlayabilmek için bir model geliştirilmiştir. Bu modelde Adım Adım Ağırlık Değerlendirme Oran Analizi (SWARA) ve Kalite Evi (HOQ) yöntemleri ile seçilen önlem stratejisi için alternatif çözümler üretilmiştir. Bu çalışmanın literatüre olan en önemli katkısı, tersine lojistiğin yaratabileceği çevresel riskin ve bu risk oluşturan faktörlerinin belirlenmesi, değerlendirilmesi, önceliklendirilmesidir. Elde edilen sonuçlar ışığında önerilen, risk faktörleri ile ilgili olası önlemlerin belirlenmesi ve bu önlemlerin bir model kapsamında incelenmesidir.