Çocuklarla birlikte dijital oyun tasarımında üretim-öncesi aşama: Katılımcı Tasarım yaklaşımı

Bu tez çalışmasında; çocuklara yönelik dijital oyunların geliştirilmesinde, Katılımcı Tasarım yaklaşımı ile çocuklarla birlikte tasarım süreci incelenmiştir. Çocukların, çocuklar için üretilen teknolojilerin tasarım sürecine dahil edilmeleri, çocukların kendi kullandıkları ürünlere dair söz hakkına sahip olmaları açısından önemlidir. Katılımcı demokrasi kavramına dayanan Katılımcı Tasarım yaklaşımının bu tez çalışmasında temel alınmasının en önemli nedeni budur. Diğer önem taşıyan nokta ise çocukların sürece dahil olmalarıyla, yeni teknolojilerin sınırlarının genişletilmesinde rol oynayan yaratıcı ve yenilikçi fikirlerin gelişmesine katkıda bulunulmasıdır. Buradan yola çıkılarak, bu tez çalışmasının amacı; Katılımcı Tasarım yaklaşımı temel alınarak çocuklarla birlikte tasarım sürecini desteklemek üzere çocuklara yönelik dijital oyun tasarımı için yeni bir kuramsal çerçeve önerisinde bulunmaktır. Ayrıca, bu yeni kuramsal çerçeveden hareketle yeni birlikte tasarım teknikleri ve ortak çalışma konfigürasyonlarının önerilmesi hedeflenmiştir. Bu tez çalışması; eylem araştırma metodolojisi bağlamında, çoklu veri toplama yönteminin kullanıldığı bir nitel araştırma olarak yürütülmüştür. Toplamda dört farklı yolla veri toplanmıştır: literatür analizi, katılımcı gözlem, eser analizi ve görüşme. Veri analizi, tümevarım yoluyla kodlama ve kategorilendirme sistemi ile oluşturulan analiz çerçevesi bağlamında gerçekleştirilmiştir. Bu tez çalışmasının katılımcıları, çocuk ve yetişkinlerden oluşan nesillerarası bir tasarım ekibidir. Tasarım ekibi; araştırmacının yanı sıra teknolog, tasarımcı, oyun geliştirici ve eğitici olmak üzere toplam 16 yetişkin ile sekiz çocuktan oluşmaktadır. Çocuklar, 7-11 yaş aralığında olup tasarım ekibinde tasarım ortağı rolünde yer almaktadır. Çocukların tasarım ortağı olduğu çalışmalarda, çocuklar ile yetişkinler tasarım ekibinin eşit haklara sahip birer üyesi olup tüm tasarım süreci boyunca birlikte çalışmaktadır. Tasarım ekibi, bir akademik yıl boyunca haftanın belirli günleri bir araya gelerek mobil oyun tasarımı yapmak üzere birlikte tasarım etkinlikleri gerçekleştirmiştir. Mobil oyunlar, günümüzde çocukların mobil mecrada yaygın olarak kullandıkları teknoloji tasarımı ürünlerdir. Gerek buna dayanarak gerekse tasarım ekibindeki çocukların genel tercihi olması nedeni ile bu tez çalışmasında üzerinde çalışılan teknolojik ürün, mobil oyundur. Oyun tasarımı; üretim-öncesi, üretim ve üretim-sonrası olmak üzere üç temel aşamada gerçekleşen bir süreçtir. Bu tez çalışmasında, üretim-öncesi aşamaya odaklanılmıştır. Birlikte tasarım süreci etkinlikleri üç bölümde gerçekleştirilmiştir: Anlatı tasarımı, Anlatı tasarımı seçimi, Oynanış tasarımı. Anlatı tasarımı bölümünde, sıfırdan başlayan oyun anlatı tasarımı için yeni birlikte tasarım teknikleri geliştirme amacıyla dokuz hafta boyunca toplam 21 oturum gerçekleştirilmiştir. İlk bölüm, üç yeni birlikte tasarım tekniği önerilmiş ve bunların uygulanmasıyla elde edilen dört farklı oyun anlatı tasarımı ile sonuçlanmıştır. Anlatı tasarımı seçimi bölümünde, anlatı tasarımı seçimi için karar verme amaçlı yeni bir birlikte tasarım tekniği geliştirme amacıyla üç hafta boyunca toplam 10 oturum gerçekleştirilmiştir. Bu bölüm, yeni bir birlikte tasarım tekniği önerisi ile sonuçlanmış; bu tekniğin uygulanmasıyla seçilen oyun anlatı tasarımına dair oyun konsept dokümanı oluşturulmuştur. Oynanış tasarımı bölümünde, oyun tasarımı için ortak çalışma konfigürasyonları geliştirmek amacıyla 10 hafta boyunca toplam 30 oturum gerçekleştirilmiştir. Son bölüm, çocuklarla birlikte ortak çalışma konfigürasyonu önerisi ile sonuçlanmıştır. Ayrıca, üzerinde çalışılan oyun tasarımı için oyun tasarım dokümanı oluşturulmuştur. Bu tez çalışmasının temel çıktısı, çocuklarla birlikte oyun tasarımı süreci için yeni bir kuramsal çerçevedir. Ayrıca, bu kuramsal çerçeveden hareketle önerilen yeni birlikte tasarım teknikleri, ortak çalışma konfigürasyonu, veri analizi için uyarlanan Transkripsiyon ve Analiz Tablosu da diğer çıktıları oluşturmaktadır. Bu tez çalışması; demokratik bir anlayışla disiplinlerarası, ortak çalışma ve süreç odaklı bir araştırma/tasarım yöntemini benimsemesi açısından günümüz araştırma, tasarım, oyun ve teknoloji dünyası için önem taşımaktadır. Çocukların, çocuklar için üretilen teknolojilerin tasarım sürecinde söz hakkına sahip olmasına, yukarıda belirtilen çıktılar yoluyla katkıda bulunulmuştur. Elde edilen sonuçların, benzer bağlamda çalışmalar yapan araştırmacılar ve profesyoneller için yol gösterici olması beklenmektedir. Öte yandan, çocukların kullanıcı veya test edici rolde tasarım sürecine katıldığı çalışmalar yaygın olmakla birlikte çocukların tasarım ortağı rolünde tasarım sürecine katıldığı çalışmalar nispeten az sayıdadır. Ülkemizde ise çocukların tasarım sürecine tasarım ortağı rolünde katıldığı herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu bağlamda, ülkemizde ilk çalışma gerçekleştirilmiştir.