COM-B modeline temellendirilmiş motivasyonel görüşmenin kadınların serviks kanseri sağlık inancına ve taramaya katılımına etkisi: tek kör randomize kontrollü çalışma

Amaç: Bu araştırma COM-B modeline temellendirilmiş motivasyonel görüşmenin kadınların serviks kanseri sağlık inancına ve taramaya katılımına etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırma "tek kör randomize kontrollü deneysel çalışma" olarak uygulanmıştır. Araştırma Ordu İli Altınordu Merkez Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı 30-65 yaş aralığındaki kadınlar üzerinde 12 Şubat 2024-12 Kasım 2024 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı 30-65 yaş aralığındaki 1600 kadın, örneklemini ise, güç analizi ile belirlenen 68 kadın oluşturmuştur. Blok randomizasyon ile kadınlar deney ve kontrol grubuna atanmıştır. Araştırmanın verileri "Bilgi Formu", "Rahim Ağzı Kanseri ve Pap Smear Testi Sağlık İnanç Modeli Ölçeği", "Serviks Kanseri Taraması Yaptırma Durumunu Değerlendirme Formu" ve "Memnuniyet Değerlendirme Formu" ile toplanmıştır. Deney grubundaki kadınlara 1. hafta yüz yüze, 2., 3., ve 4. hafta telefonla COM-B modeline temellendirilmiş motivasyonel görüşme uygulanmıştır. Kurum izni ve etik kurul onayı alınmıştır. Veriler Fisher's Exact Testi, Monte Carlo Düzeltmeli Fisher Exact Testi, Yates Düzeltmesi, Pearson Ki-Kare Testi, Bağımsız Örnekler t Testi, Mann Whitney U Testi, Genelleşritilmiş Lineer Modeller yöntemi, İki Yönlü Robust ANOVA yöntemi, Bonferroni Testi ve Binary Lojistik Regresyon Analizi ile değerlendirilmiştir. Bulgular: Deney ve kontrol grubu kadınların "Rahim Ağzı Kanseri ve Pap Smear Testi Sağlık İnanç Modeli Ölçeği" "Duyarlılık", "Önemseme/Ciddiyet", "Pap Smear Yarar ve Motivasyonu" alt boyutu grup zaman etkileşimine göre istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığı (p>0.05), "Sağlık Motivasyonu" alt boyutunda zamana göre ve "Pap Smear Engelleri" alt boyutunda grup zaman etkileşimine göre istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu bulunmuştur (p<0.05). Deney ve kontrol grubu kadınların müdahale sonrası serviks kanseri taraması yaptırma durumları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farlılık olduğu bulunmuştur (p<0.05). Sonuç: COM-B modeline temellendirilmiş motivasyonel görüşmenin serviks kanseri taramasında sağlık motivasyonu algısını artırdığı, pap smear engelleri algısını azalttığı ve serviks kanseri taramasına katılımı artırdığı bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: COM-B modeli, hemşirelik, motivasyonel görüşme, sağlık inancı, serviks kanseri, tarama.