Bütünsel ve bilişsel yaklaşımla yenı bir denizcileşme modelioluşturmak

Denizler ve okyanuslar tarihsel süreç boyunca insanoğluna birçok fayda sağlamıştır. Bu fayda 15 yüzyıldan sonra coğrafi keşifler ve endüstriyel devrimin etkisiyle üst düzeye çıkmış ve devletlerin birçok anlamda güç kazanmasında önemli roller oynamıştır. Bu faydanın getirdiği farkındalık ile birlikte akademisyenler ve devlet adamları denizcilik gücü ve deniz gücü gibi kavramlar üzerine çalışmalar yapmışlardır. Bu çalışmalar 20 yüzyılın ikinci yarısına kadar sosyal bilimler perspektifinden ele alınmış ve kavram tanımları ile bu kavramların anlaşılmasında bir ortak anlayış oluşmamıştır. Model yaklaşımı ile ele alınan denizcilik modelleri ise hiyerarşik bir bakış açısı ile ele alınmıştır. Ayrıca modelleri oluşturan kavramların denizciliğin gelişen doğasına göre yenilenmemiş olduğu görülmüştür. Buna ek olarak denizcilik gücünü oluşturan kavramların önem sıralamasına ilişkin olarak da bir çalışma yapılmamış ve denizcileşme kavramı denizcilik gücü literatüründe tanımlanmamıştır. Oysa günümüzde denizleri tüm alt kavramları ile bütüncül ve bilişsel olarak kullanan devletlerin denizlerden sağladığı fayda dikkate alındığında denizcileşme süreçlerinin etkin yönetilmesinin hayati olduğu görülmektedir. Bu kapsamda, bu tezde denizciliğin çağın gereklerine uygun olarak denizcilik gücünün tüm alt alanların içerecek şekilde yeni bir input-output modeli tasarlanmış ve denizcileşme (maritimization) kavramı tanımlanmıştır. Denizcileşme modeli oluşturulurken, denizcilik gücünün tüm alt alanlarının birbirini etkileyen doğası göz önüne alınarak bütüncül, 3-katmanlı ve bilişsel yaklaşımlar esas alınmıştır. Modelin bütüncül ve bilişsel olarak oluşturulması için 20 kişiden oluşan denizcilik alanı uzmanlarına anket uygulanmıştır. Anket sonuçlarına istinaden model bilişsel olarak tasarlanmış ve denizcilik gücünü oluşturan alt elementlerin birbirine olan etki düzeyi ile önem derecesi ortaya konulmuştur. Tezin ikinci kısmında ise Faktör Analizi yöntemi ile oluşturulan yeni modelin ana elementlerinin doğruluğu test edilmiş ve tüm elementlerin önem düzeyi ikinci bir metot ile değerlendirilmiştir. Yapılan her iki çalışmanın sonuçları karşılaştırılmış ve denizcilik gücünü oluşturan elementlerin önem dereceleri uzmanların birikim ve anlayışlarına göre değişlik gösterse de tüm elementlerin birbirine etki ettiği sayısal bir bakış açısı ile ortaya konulmuştur. Bu model uzmanlar ve akademisyenler için denizcilik gücünün tüm alt alanlarını bir model içerisinde gözlemleme şansı sunmaktadır. Ayrıca, tezde açıklanan 3 katmanlı, bütüncül ve bilişsel yaklaşım, politikacılara, denizcilik kurumları ve yöneticilerine denizcilik gücünü daha önce ortaya konulmamış bir bakış açısıyla bütüncül bir şekilde stratejik bir yönetim perspektifiyle yönetebilmeleri için ideal bir yol göstermektedir.