Cumhuriyetin birinci yüzyılında Türkiye Cumhuriyetinin dış ticaret performansı üzerine bir değerlendirme

Türkiye Cumhuriyeti, her ne kadar 1923 yılında bağımsız bir devlet olarak kurulmuş olsa da Osmanlı İmparatorluğu'nun siyasi, ekonomik ve ticari mirasını önemli ölçüde devralmıştır. Özellikle 19. yüzyılda imzalanan ve dış ticarette yabancı devletlere geniş imtiyazlar tanıyan anlaşmalar, Osmanlı ekonomisini giderek dışa bağımlı hâle getirmiş ve Cumhuriyet'in kuruluşunda çözülmesi gereken temel sorunlardan biri olarak ortaya çıkmıştır. Bu tezde, Türkiye Cumhuriyeti'nin yüz yıllık dış ticaret performansı kapsamlı biçimde ele alınmış; dış ticaret politikaları tarihsel süreç içerisinde incelenmiştir. 1980 öncesinde uygulanan ithal ikameci sanayileşme politikaları, ülke içi üretim kapasitesini artırmaya yönelik çabaları yansıtırken; 24 Ocak 1980 kararlarıyla birlikte ihracata dayalı büyüme stratejisi benimsenmiş ve serbest dış ticaret politikalarına geçilmiştir. Bununla birlikte, tüm bu politika değişimlerine rağmen dış ticaret açığı Türkiye ekonomisinin kronik ve yapısal sorunlarından biri olmayı sürdürmüştür. Özellikle yatırım ve ara mallarının yurt içinde yeterli ölçüde üretilememesi, ithalat bağımlılığını artırmış ve dış ticaret dengesizliğinin kalıcı hale gelmesine yol açmıştır. Sonuç olarak, Cumhuriyet'in ilk yüzyılında dış ticaret politikaları niceliksel açıdan önemli gelişmelere imza atsa da niteliksel dönüşüm büyük ölçüde sınırlı kalmıştır. Türkiye'nin ikinci yüzyılında da dış ticaret açığı, sürdürülebilir ekonomik kalkınmanın önündeki temel engellerden biri olarak varlığını koruyacaktır. Anahtar Kelimeler: İthalat, İhracat, Dış Ticaret Açığı, Türkiye Cumhuriyeti