Cumhuriyetin ilk yıllarında Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne yansıyan kadın ve aile meseleleri (1923-1938)

Türk kadınının toplumsal konumu tarih boyunca önemli değişimlerden geçmiştir. Osmanlı döneminde sosyal ve siyasal hayatta güçlü bir konuma sahip olan kadın, zamanla özellikle İslam hukukunun etkisiyle geri planda kalmıştır. Tanzimat ve II. Meşrutiyet dönemleriyle başlayan yenileşme hareketleri kadınların eğitim ve toplumsal hayata katılımında önemli ilerlemeler sağlamış, kadınların örgütlenme ve düşüncelerini ifade etme çabaları artmıştır. Cumhuriyet'in kurulmasıyla birlikte kadınların sosyal, ekonomik ve siyasal haklarda kapsamlı kazanımlar elde ettiği bir dönem başlamıştır. Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile eğitim olanakları genişlemiş, karma eğitim ve Latin alfabesinin kabulüyle kadınların eğitim seviyesi yükselmiş, toplumsal cinsiyet eşitliği yönünde önemli adımlar atılmıştır. Medeni Kanun ile kadınların evlilik ve boşanma gibi konularda hakları güvence altına alınmış, çok eşlilik yasaklanmıştır. Ekonomik alanda kadınların çalışma hayatına katılımı artmış; sanayi, hizmet sektörü ve devlet memurluğu gibi alanlarda kadınlara yer açılmış, yasal düzenlemelerle sosyal haklar güvence altına alınmıştır. Kadınların iş gücüne katılımı hem bireysel hem de toplumsal kalkınma açısından önemli olmuştur. Aynı zamanda kadınlar çeşitli cemiyetler kurarak sosyal hayatta aktif roller üstlenmiş ve siyasi hak taleplerinde bulunmuşlardır. En önemli kazanımlardan biri olan seçme ve seçilme hakkı, Türk kadınlarına pek çok ülkeden önce tanınmış ve böylece siyasi hayatta kadınların yer alması mümkün olmuştur. Ancak yapılan araştırma, 1935 yılında Meclis'e giren kadın milletvekillerinin, bu dönemde gerçekleştirilen çalışmalarda sınırlı rol üstlendiklerini, kadın ve aile konularına neredeyse hiç değinmediklerini aynı zamanda gerçekleştirilen tartışmaların ve konuşmaların büyük bölümünde geri planda kaldıklarını ortaya koymuştur. Tez kapsamında tüm bu gelişmeler 1923-1938 yılları arasındaki süreçte Türkiye Büyük Millet Meclisi zabıt cerideleri başta olmak üzere arşivler ve yardımcı kaynaklar ışığında detaylı bir şekilde incelenmiş ve ilgili dönem aralığı aydınlatılmaya çalışılmıştır.