Deprem uzmanlarının kriz iletişimlerine ilişkin kamuoyu algısı; Kahramanmaraş deprem örneği

Teknolojik ilerlemeler ve dijitalleşme ile birlikte kriz anlarında bilgiye erişim ve uzman görüşlerinin önemi giderek artmaktadır. Bu bağlamda, afet iletişiminin temel aktörlerinden biri olan deprem uzmanlarının toplum nezdindeki algısı, kriz yönetiminin etkinliğini doğrudan etkileyen önemli unsurlardan biridir. Bu çalışma, 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremler özelinde, deprem uzmanlarının imaj algısını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, 23 Ekim–23 Kasım 2024 tarihleri arasında, doğrudan depremden etkilenmiş bireylerin yaşadığı Kahramanmaraş, Adıyaman, Diyarbakır, Gaziantep, Hatay, Elâzığ ve Malatya illerinde gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar, afet sonrası süreçte deprem konutlarında veya çadırlarda yaşamını sürdüren, 18 yaşını doldurmuş bireyler arasından belirlenmiştir. Her ilden 2–3 kişi seçilerek toplamda 10 kadın ve 10 erkek olmak üzere 20 katılımcı ile yüz yüze görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler ortalama 30–35 dakika sürmüş ve yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Sorular hazırlanırken öncelikle daha önce yapılmış çalışmalar incelenmiş, geçerlilik ve güvenilirlik gözetilerek deprem bölgesinde uygulanabilir hâle getirilmiştir. Kadın katılımcılar arasında ev hanımı, öğrenci, öğretmen, sağlık personeli, esnaf ve özel sektör çalışanları yer alırken; erkek katılımcılar arasında emekli memur, serbest meslek sahibi, öğrenci, öğretmen, polis, antrenör, şoför, mühendis ve esnaflar yer almıştır. Çalışmada nitel yönteme dayalı betimsel analiz ve içerik analizi teknikleri kullanılmış, elde edilen veriler temalar hâlinde sınıflandırılarak değerlendirilmiştir. Araştırma bulgularına göre, katılımcıların büyük çoğunluğu deprem anında nasıl davranmaları gerektiği konusunda bilgi sahibi olduklarını ifade etmiştir. Bu bilgilerin önemli bir kısmı, önceki deneyimlerden veya deprem uzmanlarının açıklamalarından elde edilmiştir. Katılımcılar, özellikle sakin kalmanın ve güvenli alanlara yönelmenin hayati öneme sahip olduğunu vurgulamıştır. Ancak bazı katılımcılar, bilgiye sahip olmalarına rağmen duygusal tepkilerin sağlıklı karar almalarını engellediğini dile getirmiştir. Deprem uzmanlarının kitle iletişim araçlarındaki görünürlüğü konusunda katılımcılar arasında farklı görüşler gözlemlenmiştir. Erkek katılımcılar, uzmanların özellikle afet sonrası süreçte daha görünür olması gerektiğini belirtirken, kadın katılımcılar uzmanların gündelik iletişimde daha aktif yer alması gerektiğini vurgulamıştır. Uzmanların açıklamalarının bireylerin davranışları üzerinde etkili olduğu, deprem çantası hazırlama ve sabit olmayan eşyaları sabitleme gibi önlemlerin katılımcılar arasında yaygınlaştığı görülmüştür. Araştırma sonucunda, deprem uzmanlarının kriz dönemlerinde toplumla kurduğu iletişimin, bireylerin afetlere yönelik hazırlık düzeylerini ve risk algılarını doğrudan etkilediği ortaya konmuştur. Katılımcı sayısının sınırlı kalması, çok sayıda ilde birebir görüşme yapılmasından kaynaklanmış olup, ilerleyen çalışmalarda anket yöntemi ile daha geniş bir örnekleme ulaşmanın, daha kapsamlı analizler yapılmasına olanak sağlayacağı öngörülmektedir. Bu bağlamda, uzmanların yalnızca afet sonrası değil, afet öncesi dönemde de toplumu bilinçlendirmeye yönelik daha sistematik ve sürekli bir iletişim stratejisi izlemeleri gerektiği sonucuna varılmıştır.