Dijital mirasın rekonstrüksiyonu sürecinde HBIM metodolojisine dayanan bir yaklaşım önerisi

Bu çalışma Miras Yapı Bilgi Modelleme (Heritage Building Information Modeling-HBIM) metodolojilerini kullanarak kültürel mirasın arkeoloji ayağında belgelenmesi ve rekonstrüksiyonu süreçleri üzerinde durmaktadır. Çalışmanın amacı koruma eylemlerinin dijital ortamda planlanmasını ve yönetilmesini sağlarken arkeolojik sit alanlarının BIM metotlarına ne ölçüde uyum sağlayabileceğini tartışmaktır. Bu çerçevede çalışma alanı olarak seçilen Patara Antik Kenti içerisinde yer alan Nero Hamam yapısı incelenmiştir. Nero Hamam yapısının LİDAR taraması ve drone görüntülerinden elde edilen verilerle nokta bulutu modeli oluşturulmuştur. Daha sonra Rhinocross yazılımı kullanılarak 3B Mesh modeli üretilmiş duvar, çatı ve kısmi zemin üzerine yapılacak rekonstrüksiyon müdahaleleri birinci adımda NURBS yüzeyler şeklinde oluşturulurken ikinci adımda yapıda oluşan hasarlar, tamamlama elemanları, uygulama sırasında ihtiyaç duyulan taşıyıcı sistemler gibi mimari ve arkeolojik kazı verileri modele işlenmiştir. HBIM, parametrik nesneler ve yapısal bileşenler gibi somut bilgilerin yanı sıra somut olmayan bilgilerini de gösterebilecek fonksiyonlara sahiptir ve sanal ortamda yeniden yapılandıracak avantajlar barındırır (Paremain ve Toll, 2022). Kazı sonrası rekonstrüksiyon sürecinin sanal ortamda planlanması ve yönetilmesiyle daha iyi bir koordinasyon, bütçe ve zaman içinde sağlanması hedeflenmektedir. Alanda kullanılan mevcut yöntemler bir kazı periyodu için ayrılan malzeme, taşeron ve diğer masrafların miktarını ve harcanan zamanı uygulama öncesinde istenilen düzeyde tespit edilemediği gözlemlenmiştir. Bu bağlamda kullanılan üretilen simülasyon, hamamın rekonstrüksiyon projesini görev tanımları, zaman ve maliyet bölümlemeleri yapılarak sürecin dördüncü (zaman) ve beşinci (maliyet) boyutta takip edilebileceğini göstermiştir. Böylece üretilen dijital mirasın fiziki uygulamalara hazırlık imkânı tanıyarak koruma eylemleri için ön izleme oluşturma süreci deneyimlenebilecektir. Arttırılmış gerçeklik, algoritmik modelleme ve BIM yazılımları kültürel mirasın sanal ortamda dijital temsilinin oluşturulmasına imkân tanır (Piaia ve ark., 2020). Üretilen temsiller, tarihi yapıların belgelenmesi, yeniden inşa ve iyileştirme gibi uygulama süreçlerinin planlanması ve yönetilmesinde geleneksel yöntemlere alternatif oluşturmaktadır (Moyano ve ark., 2022). Katmanlar halinde elde edilen bilgiler bir araya getirilerek üretilen veri tabanı sürdürülebilirlik ve erişilebilirlik açısından multidisipliner kullanıma imkân tanıyabilir. Söz konusu Nero hamam çalışmalarının devam ettirilecek uygulama süreçlerinde kazı ekibinde yer alan farklı disiplinler ile planlanan simülasyonun yürütülmesi çalışmanın motivasyonlarından biridir. Hedeflenen uygulamada arkeolojide kültürel mirasın 4. ve 5. boyutta HBIM çalışma metotlarına entegrasyonu, alana katkıları, potansiyelleri ve eksik kalan yönleri tespiti öngörülmektedir.