Diyabetik kronik böbrek hastalarında progresyona etki eden faktörlerin değerlendirilmesi

Giriş : Kronik böbrek hastalığı (KBH), çeşitli nedenlere bağlı olarak gelişen, böbreğin fonksiyonel kapasitesinin kronik, ilerleyici ve geri dönüşsüz olarak giderek kaybedilmesi durumudur. Kronik böbrek hastalığı toplumda yaygın olarak görülen ve sıklığı giderek artan bir halk sağlığı sorunudur. Özellikle erken evrelerde sıklıkla sessiz seyrettiğinden, KBH'nın farkındalığı ve erken tanısı düşüktür. İlerleyici bir hastalık olan KBH'nın bugün için erişkinlerde en önemli nedeni diabetes mellitustur. Diyabetik nefropati, idrarla anormal miktarda protein atılması ile karakterize bir durum olup proteinüri miktarı aynı zamanda kronik böbrek hastalığında progresyonu gösteren faktörlerden biridir. Diyabetik kronik böbrek hastalıklarında kardiyovasküler hastalıklar, diyabetin komorbirtelerinden biri olarak görülmektedir. Bu çalışmada diyabetik kronik böbrek hastalarında hastalığın progresyonuna etki eden faktörleri araştırmayı amaçladık. Glomerüler filtrasyon hızında azalma ve renal replasman tedavisine gidiş üzerinde etki eden faktörlerin tespiti ile önlenebilirolanların ortaya konulması, renal replasman tedavisine duyulacak ihtiyacın azaltılması amaçladık. Aynı zamanda kardiyovasküler hastalık ve mortalite üzerine etki eden faktörler de araştırılmıştır. Materyal-Metod: Akdeniz Üniversitesi Hastanesi Nefroloji Kliniğinde Ocak 2014 – Mart 2023 tarihleri arasında takip edilen diyabeti olan kronik böbrek hastalarının dosyaları ve hastane veri tabanı taranarak retrospektif bir çalışma tasarlanmıştır.Çalışmaya dahil edilen hastalara ait demografik özellikler, ek hastalıklar (kardiyovasküler hastalık vs.), kullandığı ilaçlar, klinik ve laboratuvar verileri (glomerüler filtrasyon hızı, serum albümin, proteinüri, PTH, ferritin, kalsiyum, fosfor, HBA1c) retrospektif olarak incelenecek glomerüler filtrasyon hızındaki azalma oranları ve renal replasman tedavisi başlanması üzerinde etkili olan faktörler değerlendirilmiştir. Aynı zamanda kardiyovasküler hastalık ve mortalite üzerine etki eden faktörler de araştırılmıştır. Bulgular : Çalışmaya alınan 192 hastanın yaş ortalamaları 65,29±10,72 (35-90) yıl olup 135'i erkek 57'si kadınlardan oluşmaktadır. Kronik böbrek hastalığı tanısı ile takipli ve tamamı diyabetik olan hastalarda eşlik eden ek hastalıklara bakıldığında en sık olarak HT (%98,4) vardı. Bunu sırasıyla HPL (%84,4), KAH (%54,7), PAH (%19,8) ve SVH (%17,2) takip etmekteydi.Ayrıca hastaların %76'sının ACEİ veya ARB tedavisi almakta olduğu tespit edildi. Hastaların GFR değerleri ile ilgili veriler incelendiğinde takip süresince 157 (%81,8) hastada GFR düzeyinde ilerleyici bir azalmanın olduğu görülürken 35 (%18,2) hastada GFR değerinin korunduğu saptandı. Çalışmaya alınan 131 hastada GFR değerindeki azalmaya bağlı oarak RRT başlandığı, takip süresinde 83 (%43,2) hastanın öldüğü görüldü. RRT başlanan hastalarda tercih edilen tedavi seçenekleri sırasıyla HD (%78,6), TX (%13) ve PD (%8,4) olarak bulundu. RRT'ne başlama süresi ortalama 25,41±22,94 ay olarak tespit edildi. GFR değerinde ortaya çıkan azalma üzerinde etki eden faktörler değerlendirildiğinde istatistiksel anlamlı farklılık görülen değişkenler olarak ferritin (p=0,007), albümin değeri (p=0,017), proteinüri (p<0,001) ve başlangıç GFR değeri (p=0,001) olarak bulundu. PTH Başlangıç (p=0,007), PTH Ortalama (p=0,037), 2. ölçüm Ferritin (p=0,040), Yaş (p=0,005), GFR Başlangıç (p=0,008) ve cinsiyet (p<0,001) değişkenleri KAH varlığına göre anlamlı şekilde farklılaşmaktadır. PAH görülen hastalarda ferritin değeri [291,5(128-514)], PAH görülmeyen hastalara [165(97-371)] göre anlamlı şekilde yüksek bulundu (p=0,032). Diğer değişkenlerde PAH görülen hastalarla görülmeyen hastalar arasında anlamlı farkılık yoktu (p>0,05). SVH varlığına göre anlamlı farklılıklar gösteren değişkenler HbA1c Başlangıç (p=0,033), HbA1c Ortalama (p=0,003) ve yaş (p=0,013) olmuştur. Yaş ortalaması, ölen hastalarda [67(61-75) yıl], sağ kalan hastalara [64(58-71)yıl] göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksekti (p=0,003). Diğer parametreler açısından istatistiksel açıdan anlamlı fark tespit edilmedi (p>0,05). RRT başlanmasına kadar geçen süre ile bazı parametreler arasındaki korelasyon analizlerinin sonuçları sunulmuştur. Analiz sonuçlarında belirtilen "r" değeri korelasyon katsayısıdır. Korelasyon katsayısı -1 ile +1 arasında değer alır. Buradaki +1 pozitif tam ilişki, -1 ise negatif yönlü tam ilişkiyi işaret eder. r=0,00 "ilişki yok", r=0,01-0,29 "düşük düzeyde ilişki", r=0,30-0,70 "orta düzeyde ilişki", r=0,71-0,99 "yüksek düzeyde ilişki" ve r=1,00 "mükemmel ilişki" olarak yorumlanır. RRT başlanmasına kadar geçen süre ile anlamlı ilişkilerin görüldüğü değişkenlerin tamamına ilişki düşük düzeyde kalmıştır. GFR değişim olasılığını 2. ölçüm Ferritin değişkenindeki 1 birimlik artış 1,006 kat (OR: 1,006; %95 CI: (1,002-1,010); p=0,003) ve GFR Başlangıç değişkenindeki 1 birimlik artış ise 1,086 kat (OR: 1,086; %95 CI: (1,032- 1,144); p=0,002) artırmaktadır. Bununla birlikte, GFR değişim olasılığı erkeklere göre kadınlarda 3,464 kat (OR:3,464; %95 CI: (1,026-11,695); p=0,045) ve ACEİ/ARB kullanmayanlarda kullananlara göre 4,104 kat (OR: 4,104; %95 CI: (1,028-16,380); p=0,046) daha yüksektir. Sonuç : Çalışmamızda yüksek proteinüri miktarı , düşük serum albumin düzeyi , ferritin düzeyinde artış glomerüler filtrasyon hızında azalma ,hastalık progresyonu açısından anlamlı sonuçlanmıştır.Glomerüler filtrasyon hızında azalmaya ek olarak bu faktörlerin RRT süresine etkisi de anlamlı sonuçlanmıştır. Başlangıç GFR düzeyi, ferritin artışı, PTH, ileri yaş ve erkek cinsiyetin kronik böbrek hastalığının makrovasküler komplikasyonlarından biri olan ve kronik böbrek hastalığında en önemli mortalite nedeni olan KAH'na etkisi anlamlı bulunmuştur.Bu faktörler arasından ileri yaş artmış mortalite ile ilişkilendirilmiştir Anahtar Kelimeler : Kronik Böbrek Hastalığı, Diyabet, Glomerüler Filtrasyon Hızı, Progresyon , Kardiyovasküler Hastalık , Mortalite