Diyarbakır Suriçi tarihi yapıların yeniden işlevlendirilmesi: Vahap Ağa Hamamı-Deliller Hanı-İskender Paşa Konağı örnekleri

Kültürel miras, günümüze aktarılan ve tüm insanlar için bir değer konusu olan evrensel eserlerdir. Tarihi yapılar toplumların ekonomik, sosyal ve kültürel birikimleri ile inşa edilmiş olan, döneminin kentsel ve mimari üslubunu yansıtan birer belge ve semboldürler. Tarihi yapıları koruma yöntemlerinden en çok tercih edileni yapıya yeni bir işlev verilmesidir. İşlev değişikliği, tarihi yapılarda çağdaş bir koruma anlayışı olarak görülmektedir. Tarihi yapıların koruma amacıyla yeniden kullanımı, yapıların sahip olduğu değerlerin korunmasında önemli bir araçtır. Değerlerin yaşatıldığı bu koruma anlayışı ile yapı yaşamına devam etmekte, aynı zamanda ekonomik ve kültürel açıdan süreklilik sağlanmaktadır. Tarihi bir yapıya yeni bir işlev verilmesi yapının; yok olmaktan kurtarılması, onarımı, bakımı, sürekli kullanımı, kent siluetine olumlu katkısı, tarih bilincinin canlanması ve ekonomik canlanmaya katkısı anlamına gelmektedir. Bu bağlamda 7 bölümden oluşan araştırma, Diyarbakır Suriçi bölgesinde bulunan işlev değişikliği ile tekrar kullanımı sağlanan tarihi yapıların araştırılması ve Vahap Ağa Hamamı, Deliller Hanı, İskender Paşa Konağı'nın özgün işlevlerinin yitirilmesinin ardından kazandırılan çağdaş işlevin irdelenmesini kapsamaktadır. Araştırmanın birinci bölümünde; yeniden işlevlendirme kavramı açıklanmış, Dünyada ve Türkiye'de yeniden işlevlendirme hakkında bilgiler verilerek araştırmanın hipotezi belirlenmiştir. Devamında araştırmanın amacının ne olduğu, araştırma kapsamı ve Suriçi bölgesi olarak sınırlandırılan araştırmada izlenilen yöntem belirtilmiş, yeniden işlevlendirme konusunda yapılmış bilimsel ve uygulamalı çalışmalar incelenmiştir. İkinci bölümde; yeniden işlevlendirme, koruma, yeniden kullanıma adaptasyon kavramları açıklanarak, yaşamın hangi noktalarında karşımıza çıktıklarına yer verilmiştir. Yeniden işlevlendirmeyi gerekli kılan nedenler belirtilerek, bu kavramın eskimiş ve kullanılmayan yapıların yaşatılmasını sağlamanın yanında kültürel, toplumsal, ekonomik ve sosyal önemine yer verilmiştir. Üçüncü bölümde; Diyarbakır'ın coğrafi konumu ile tez kapsamında incelenen yapılarla birlikte diğer anıtsal yapıların da yer aldığı, kentsel sit alanı olan Suriçi yerleşiminin tarihsel gelişimine değinilmiştir. Suriçi bölgesinde yeniden işlevlendirmenin oluşumuna değinerek, bölgede yeniden işlevlendirilen tarihi yapılar belirtilmiştir. Dördüncü, beşinci ve altıncı bölümlerde; tez kapsamında incelen Vahap Ağa Hamam'ı (Fırın-ci Restoran), Deliller Hanı (Diyarbakır Kervansaray) ve İskender Paşa Konağı'nın (İskender Paşa Konağı Kafe ve Nargile Evi) künyesi ve tarihçesine yer verilerek, yapıların mimari özellikleri plan, cephe, örtü, aydınlatma, iklimlendirme, süsleme başlıkları altında açıklanmıştır. Devamında işlev değişikliği sonucu mekânsal gereklilikler tespit edilmiş, mekânsal analizler yapılarak mekân şemaları oluşturulmuş ve yapılara uygulanan müdahalelere yer verilmiştir. Bölüm sonunda mekânlar arası ilişki düzeyi belirtilmiş ve yapılara kazandırılan yeni işlev değerlendirilmiştir. Devamında yapılarda işlev değişikliği sonucu karşılaşılan sorunlara önerilerde bulunulmuştur. Çalışmanın sonuç ve öneriler bölümünde; işlevini yitirmiş tarihi yapıların toplumsal, sosyal kültürel ve ekonomik açıdan yaşatılabilmesi için yeniden işlevlendirilmenin bir gereklilik olduğu belirtilmiştir. Bu anlayış ile tarihi yapıların koruma, yaşatma ve sürdürülebilirlik ilkeleri temel alınarak günümüz yaşam şartlarına adaptasyonluğunun sağlanabilmesi gerekliliği ele alınmıştır. Suriçi bölgesinde yer alan tarihi ticari yapıların işlevlerinin eskimesi, geleneksel dokularda zaman içinde yaşanan boşalmanın toplumsal, kültürel ve ekonomik yarar sağlayacak işlevlere yönelik yapıların yeniden işlevlendirilerek, kullanımlara açılması çalışmalarının önemi vurgulanmıştır. Yapıların işlev değişikliklerinin alanında uzman kişiler tarafından yapılması gerektiği ele alınmıştır. Yapılan müdahalelerde kontrolsüz uygulamaların önlenebilmesi için denetimlerin ve toplum bilincinin artırılması gerektiği belirtilmiştir.