Doğrudan yabancı yatırım kaynaklı teknoloji yayılımları: Türkiye imalat sanayi örneği

Bu tezde, doğrudan yabancı yatırım kaynaklı teknoloji yayılımlarının yerel firma faaliyetleri üzerine etkileri, Mathews'un LLL (Linkage - Leverage – Learning) modeli temel alınarak açıklanmaya çalışılmaktadır. Çalışma doğrudan yabancı yatırım kaynaklı teknoloji yayılımlarının yerel firma faaliyetleri ve yerel firmaların uluslararasılaşması üzerine etkilerinin yanı sıra, endüstri teknoloji yoğunluğu ve köken ülke gelişmişliğinin söz konusu etki üzerindeki farklılaştırıcı rolüne odaklanmaktadır. İstanbul Sanayi Odası tarafından her yıl yayınlanan "Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu" çalışmasında son beş yılın en az dört yılında yer alan 95'i yabancı, sermayeli 257'si yerli olmak üzere toplam 352 şirket veri setini oluşturmaktadır. Analiz bulguları, doğrudan yabancı yatırımların farklı düzeylerde yerel firma faaliyetleri üzerine etkileri olduğunu göstermektedir. Doğrudan yabancı yatırım (DYY) yoğunluğunun yerel firma kârlılığını düşürdüğü, buna rağmen yerel firma yenilikçiliğini arttırdığı tespit edilmiştir. DYY'lerin yatırım şeklinin ise yalnızca yerel firma yenilikçiliği üzerine olumlu etki yarattığı gözlemlenmiştir. Doğrudan yabancı yatırım değişkeni olarak ele alınan teknoloji açığının ise yerel firma faaliyetleri üzerinden zıt yönlü bir etkiye sahip olduğuna dair kanıtlar elde edilmiştir. Yapılan moderatör analiz sonuçlarına göre, endüstri teknoloji yoğunluğunun çeşitli boyutlarda DYY'lerin yerel firma faaliyetleri üzerine etkisinde farklılaştırıcı bir rolü olduğu ortaya çıkmaktadır. Bir diğer moderatör değişken olarak ele alınan köken ülke gelişmişliğinin ise doğrudan yabancı yatırımların yerel firma faaliyetleri üzerine etkisinde kısıtlı da olsa farklılaştırıcı etkiye sahip olduğuna dair kanıtlar söz konusudur. Analiz bulgularına göre, Türkiye imalat sanayiinde faaliyet gösteren yerel firmaların öğrenme yeteneklerinin sınırlı olduğu ve doğrudan yabancı yatırımların ev sahibi ülkeye aktardığı teknolojik bilgiyi yeterince içselleştiremedikleri ortaya çıkmaktadır. Anahtar Kelimeler: Doğrudan Yabancı Yatırım, Uluslararasılaşma, Teknoloji Yayılım