Geochemical traces of historical eastern mediterraneantsunamis in the sediments of Ölüdeniz Lagoon, sw Turkey

Tsunami, dev deniz dalgalarının kıyı bölgelere taşmasıyla meydana gelen ve ciddi yıkımlara sebep olabilen bir doğa olayıdır. Bu devasa dalgaların sebebi, deprem, heyelan yada volkanik patlama nedeni ile oluşan ani sualtı kütle hareketleridir. Akdeniz ve ona bağlı denizlerde meydana gelmiş ve tarihsel kayıtlara geçmiş şiddeti 6'dan büyük 44 adet tsunami vardır. Bu çalışma, Doğu Akdeniz'de meydana gelmiş tsunamilerin sedimanter izlerini araştırmak için yapılmıştır. Tsunamileri sedimantolojik olarak kaydetme potansiyeli yüksek bir çökelim ortamı olan Ölüdeniz Lagünü'nden, uzunlukları yaklaşık 3.5 metre olan üç adet piston karot alınmıştır. Yüksek çözünürlüklü radyografik ve optik görüntülerin, ve sedimanların jeokimyasal içeriklerinin elde edilmesi için, karotlar ITRAX mikro- XRF cihazı ile taranmıştır. Altı adet bitki kalıntısı (muhtemelen çam ağacı parçası) radyokarbon tarihlendirmesi için kullanılmıştır. Yapılan analizler ve sedimantolojik incelemeler sonucunda, Ölüdeniz istifinde sekiz adet sedimanter olay tespit edilmiştir. Tespit edilen sedimanter olaylar, lagüne ani karasal sediman girişini gösteren (muhtemelen kum bariyerden) [Ti, Fe, Zn]/Ca anomalileri olarak karşımıza çıkmaktadır. Radyokarbon tarihlendirmesine dayanan sediman kronolojisine göre, bu olaylardan üçü, M.S. 1609, M.S. 1303 ve M.S. 365 yıllarında meydana gelmiş ve iyi bilinen tarihsel tsunamiler ile zamansal olarak uyuşmaktadır. Diğer dört olayın ise, tarihsel kayıtlarada bulunan M.S. 746, M.S. 148 ve M.Ö. 142/143 tsunamileri ile ilişkili olduğu düşünülmektedir. Bir lagüne ani karasal sediman girişlerinin, tsunami haricinde sel ve fırtına kabarması gibi olaylar ile de olabileceği düşünülse de, tsunamileri Ölüdeniz'deki sedimanter olaylar için "olağan şüpheli" olarak kabul etmemizi sağlayan iki ana neden vardır: 1) Olayların tarihleri tarihsel tsunamiler ile deneştirilebilmektedir, ve 2) 1902-2017 döneminde Akdeniz'de meydana gelen şiddetli dalga olaylarının %90'ı fırtınalardan ziyade tsunamilerdir. Bu çalışmada yapılan bir diğer önemli gözlem ise; üç karotta tespit edilen sedimanter olayların hiçbirinde molusk kabuğu yada çakıl gibi iri taneli malzemenin bulunmamasıdır. Ölüdeniz Lagünü'nü vuran tsunamiler, iri taneli malzemeyi kum bariyerden lagünün 300-400 metre iç kısımlarına taşıyacak kadar güçlü değildir. Bu da; Doğu Akdeniz'deki tsunamilerin, Hint ve Pasifik okyanuslarında meydana gelen tsunamiler kadar yıkıcı olmadığının bir göstergesidir.