Döviz kurlarının geçiş etkisi: Türkiye örneği (2003-2022)

Dışa açık ekonomilerde döviz kurları, yurt içi ve yurt dışı ekonomik faaliyetler üzerinde farklı kanallarla etkilere yol açmaktadır. Örneğin döviz kurlarındaki değişimler, dış borçlar, yabancı yatırımlar, ihracat ve ithalat gibi değişkenlere etki edebildiği gibi aynı zamanda bu değişmeler, yurt içi fiyatlara da etki edebilmektedir. Dışa açık ve ithalata bağımlı ekonomilerde döviz kurlarındaki değişmeler, tüketici, üretici, ihracat ve ithalat fiyatlarına etki edebilmektedir. Döviz kurlarının fiyatları etkilemesi "döviz kuru geçiş etkisi" olarak adlandırılmaktadır. Bu çalışmanın amacı, döviz kuru geçiş etkisinin Türkiye ekonomisi özelinde analiz etmektir. Bu çalışmada, Ocak 2003 – Şubat 2022 dönemini kapsayan aylık veriler kullanılmıştır. Çalışmada Nominal Döviz Kuru, Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE), Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE), İhracat Birim Değer Endeksi ve İthalat Birim Değer Endeksi değişkenleri kullanılarak Johansen eşbütünleşme testi ve Toda Yamamoto nedensellik testi ile geçiş etkisi analiz edilmiştir. Johansen eşbütünleşme testi sonuçlarına göre, döviz kuru ile TÜFE, ÜFE ve ihracat birim değer endeksi arasında uzun dönemli eşbütünleşik ilişkiler tespit edilmiştir. Döviz kuru ile ithalat birim değer endeksi arasında ise eşbütünleşik ilişki bulunamamıştır. Toda Yamamoto nedensellik testi sonuçlarına göre ise döviz kuru ile hem TÜFE hem de ÜFE arasında çift yönlü nedensellik bulunurken, döviz kurundan ihracat birim değer endeksine doğru tek yönlü bir nedensellik tespit edilmiştir. Döviz kuru ile ithalat birim değer endeksi arasında ise nedensellik ilişkisi bulunamamıştır. Çalışmada elde edilen bulgulara göre Türkiye ekonomisinde hem uzun hem de kısa dönemde güçlü bir geçiş etkisi söz konusudur. Dolayısıyla döviz kurlarının sabit ve istikrarlı olması, Türkiye'de düşük bir enflasyon için önem arz etmektedir. Bu nedenle Türkiye'de döviz kurlarının döviz kurunun istikrarını sağlayacak para ve maliye politikalarına öncelik verilmesi gerekmektedir.